Kannada Medium | Magnetic Effect Of Electric Current | Notes

MG SCHOOL SCIENCE

ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹದ ಕಾಂತೀಯ ಪರಿಣಾಮಗಳು

Magnetic Effects of Electric Current

10ನೇ ತರಗತಿ ವಿಜ್ಞಾನ | ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮ

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಧ್ಯಾಯದ ಅಧ್ಯಯನ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು

📚 ವಿಷಯ ಸೂಚಿ

1. ಕಾಂತೀಯ ಪರಿಣಾಮದ ಪರಿಚಯ 2. ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರ ರೇಖೆಗಳು 3. ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ 4. ಬಲಗೈ ಹೆಬ್ಬೆರಳಿನ ನಿಯಮ 5. ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಸುರುಳಿ ಮತ್ತು ಸುರುಳಿ ತಂತಿ 6. ಸೊಲೆನಾಯ್ಡ್ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಕಾಂತ 7. ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹದ ಮೇಲಿನ ಬಲ 8. ಫ್ಲೆಮಿಂಗ್‌ನ ಎಡಗೈ ನಿಯಮ 9. ವಿದ್ಯುತ್ ಮೋಟಾರ್ 10. ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ಪ್ರೇರಣೆ 11. ಫ್ಲೆಮಿಂಗ್‌ನ ಬಲಗೈ ನಿಯಮ 12. ವಿದ್ಯುತ್ ಜನಕ 13. ಗೃಹ ವಿದ್ಯುತ್ ಮಂಡಲ 14. ವಿದ್ಯುತ್ ಸುರಕ್ಷತಾ ಕ್ರಮಗಳು 15. ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು 16. ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು 17. ತ್ವರಿತ ಪುನರಾವರ್ತನೆ 18. ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು

1. ಕಾಂತೀಯ ಪರಿಣಾಮದ ಪರಿಚಯ

ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವು ಹರಿಯುವ ವಾಹಕದ ಸುತ್ತಲೂ ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ಉಂಟಾಗುವ ವಿದ್ಯಮಾನವನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹದ ಕಾಂತೀಯ ಪರಿಣಾಮ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಮುಖ್ಯ ಅಂಶ: ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹ ಮತ್ತು ಕಾಂತೀಯತೆ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹದ ದಿಕ್ಕು ಬದಲಾದಾಗ ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ದಿಕ್ಕು ಕೂಡ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಕಾಂತೀಯ ಪರಿಣಾಮದ ಉಪಯೋಗಗಳು

• ವಿದ್ಯುತ್ ಮೋಟಾರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ.
• ವಿದ್ಯುತ್ ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ.
• ವಿದ್ಯುತ್ ಜನಕಗಳಲ್ಲಿ.
• ಲೌಡ್‌ಸ್ಪೀಕರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ.
• ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ಕ್ರೇನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ.

2. ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ರೇಖೆಗಳು

ಕಾಂತದ ಸುತ್ತಲೂ ಕಾಂತೀಯ ಬಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬಹುದಾದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ರೇಖೆಗಳು

ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಚಿತ್ರಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ರೇಖೆಗಳನ್ನು ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ರೇಖೆಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ರೇಖೆಗಳ ದಿಕ್ಕು

ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ: ಉತ್ತರ ಧ್ರುವ (N) → ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವ (S)
ಕಾಂತದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ: ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವ (S) → ಉತ್ತರ ಧ್ರುವ (N)

ಇವು ಮುಚ್ಚಿದ ನಿರಂತರ ವಕ್ರರೇಖೆಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ.

ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ರೇಖೆಗಳ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು

1. ಕಾಂತದ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇತ್ರ ರೇಖೆಗಳು ಉತ್ತರ ಧ್ರುವದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವದ ಕಡೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತವೆ.
2. ಕಾಂತದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವದಿಂದ ಉತ್ತರ ಧ್ರುವದ ಕಡೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತವೆ.
3. ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ರೇಖೆಗಳು ಮುಚ್ಚಿದ ನಿರಂತರ ವಕ್ರರೇಖೆಗಳಾಗಿವೆ.
4. ಎರಡು ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ರೇಖೆಗಳು ಒಂದನ್ನೊಂದು ಛೇದಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
5. ಕ್ಷೇತ್ರ ರೇಖೆಗಳು ಹತ್ತಿರ ಹತ್ತಿರ ಇದ್ದರೆ ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಹೆಚ್ಚು ಬಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
6. ಕ್ಷೇತ್ರ ರೇಖೆಗಳ ಸ್ಪರ್ಶಕವು ಆ ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿ ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಎರಡು ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ರೇಖೆಗಳು ಒಂದನ್ನೊಂದು ಛೇದಿಸಿದರೆ, ಛೇದನ ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿ ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಎರಡು ದಿಕ್ಕುಗಳಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಸಾಧ್ಯ.

3. ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ

ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವು ವಾಹಕದ ಮೂಲಕ ಹರಿದಾಗ ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಓರ್ಸ್ಟೆಡ್‌ನ ಪ್ರಯೋಗ

ಹ್ಯಾನ್ಸ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಓರ್ಸ್ಟೆಡ್ ಅವರು ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹ ಮತ್ತು ಕಾಂತೀಯತೆಯ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು.

ಪ್ರಯೋಗದ ವಿಧಾನ:

1. ಒಂದು ನೇರ ತಾಮ್ರದ ತಂತಿಯನ್ನು ದಿಕ್ಸೂಚಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿ.
2. ತಂತಿಯನ್ನು ಬ್ಯಾಟರಿ ಮತ್ತು ಕೀಲಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿ.
3. ಕೀಲಿಯನ್ನು ಒತ್ತಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹ ಹರಿಯುವಂತೆ ಮಾಡಿ.
4. ದಿಕ್ಸೂಚಿಯ ಸೂಜಿ ವಿಚಲಿತವಾಗುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ.
5. ಪ್ರವಾಹದ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಬದಲಿಸಿದಾಗ ಸೂಜಿಯ ವಿಚಲನದ ದಿಕ್ಕು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.

ತೀರ್ಮಾನ: ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವು ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ನೇರ ವಾಹಕದ ಸುತ್ತಲಿನ ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ

• ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ರೇಖೆಗಳು ವಾಹಕದ ಸುತ್ತ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವೃತ್ತಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ.
• ವಾಹಕದಿಂದ ದೂರ ಹೋದಂತೆ ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಬಲ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
• ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹ ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಬಲ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.

4. ಬಲಗೈ ಹೆಬ್ಬೆರಳಿನ ನಿಯಮ

ನೇರ ವಿದ್ಯುತ್ ವಾಹಕವನ್ನು ಬಲಗೈಯಿಂದ ಹಿಡಿದಾಗ, ಹೆಬ್ಬೆರಳು ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹದ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರೆ, ಮಡಚಿದ ಉಳಿದ ಬೆರಳುಗಳು ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ರೇಖೆಗಳ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.

ಬಲಗೈ ಹೆಬ್ಬೆರಳಿನ ನಿಯಮ
👍 ಹೆಬ್ಬೆರಳು = ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹದ ದಿಕ್ಕು
ಮಡಚಿದ ಬೆರಳುಗಳು = ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ದಿಕ್ಕು

ಈ ನಿಯಮವನ್ನು ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್‌ನ ಬಲಗೈ ಹೆಬ್ಬೆರಳಿನ ನಿಯಮ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

5. ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಸುರುಳಿ ಮತ್ತು ಸುರುಳಿ ತಂತಿ

ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಸುರುಳಿಯ ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ

ಒಂದು ವಾಹಕವನ್ನು ವೃತ್ತಾಕಾರವಾಗಿ ಸುತ್ತಿ ಅದರ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹ ಹರಿಸಿದಾಗ, ಸುರುಳಿಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಾಗವೂ ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

• ಸುರುಳಿಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ರೇಖೆಗಳು ಬಹುತೇಕ ಸರಳ ರೇಖೆಗಳಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.
• ಸುರುಳಿಯ ಸುತ್ತುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದರೆ ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಬಲ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.
• ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹದ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಬಲವೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.

ಸುರುಳಿ ತಂತಿ

ವಾಹಕ ತಂತಿಯನ್ನು ಅನೇಕ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಸುತ್ತುಗಳಾಗಿ ಸುತ್ತಿದಾಗ ಅದನ್ನು ಸುರುಳಿ ತಂತಿ ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದು.

6. ಸೊಲೆನಾಯ್ಡ್ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಕಾಂತ

ಅನೇಕ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಸುತ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಉದ್ದವಾದ ಸಿಲಿಂಡರ್ ಆಕಾರದ ಸುರುಳಿಯನ್ನು ಸೊಲೆನಾಯ್ಡ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಸೊಲೆನಾಯ್ಡ್‌ನ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು

• ಸೊಲೆನಾಯ್ಡ್ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹ ಹರಿದಾಗ ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
• ಸೊಲೆನಾಯ್ಡ್‌ನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಬಲವಾಗಿದ್ದು ಬಹುತೇಕ ಏಕರೂಪವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
• ಇದು ದಂಡಕಾಂತದಂತೆಯೇ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.

ಸೊಲೆನಾಯ್ಡ್

ಉತ್ತರ ಧ್ರುವ (N) ── ಸುರುಳಿ ತಂತಿ ── ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವ (S)
ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಸಮಾಂತರ ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ರೇಖೆಗಳು

ವಿದ್ಯುತ್ ಕಾಂತ

ಮೃದು ಕಬ್ಬಿಣದ ತುಂಡಿನ ಸುತ್ತಲೂ ನಿರೋಧಿತ ತಾಮ್ರದ ತಂತಿಯನ್ನು ಸುತ್ತಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹ ಹರಿಸಿದಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಕಾಂತವನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ ಕಾಂತ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ವಿದ್ಯುತ್ ಕಾಂತದ ಬಲವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ವಿಧಾನಗಳು

1. ಸುರುಳಿಯ ಸುತ್ತುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು.
2. ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು.
3. ಸೂಕ್ತ ಮೃದು ಕಬ್ಬಿಣದ ತಿರುಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು.

ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹ ನಿಂತಾಗ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿದ್ಯುತ್ ಕಾಂತದ ಕಾಂತೀಯ ಪರಿಣಾಮ ಬಹುತೇಕ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.

ವಿದ್ಯುತ್ ಕಾಂತದ ಉಪಯೋಗಗಳು

• ವಿದ್ಯುತ್ ಗಂಟೆ.
• ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ಕ್ರೇನ್.
• ರಿಲೇ ಸ್ವಿಚ್.
• ವಿದ್ಯುತ್ ಮೋಟಾರ್.

7. ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹದ ಮೇಲಿನ ಬಲ

ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹ ಹರಿಯುವ ವಾಹಕದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಬಲ作用 ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಬಲವು ವಾಹಕದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹದ ದಿಕ್ಕು ಮತ್ತು ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಲಂಬವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಬಲದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಅಂಶಗಳು

• ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಬಲ.
• ವಾಹಕದ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹ.
• ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ವಾಹಕದ ದಿಕ್ಕು.

ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹದ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಅಥವಾ ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಬದಲಿಸಿದರೆ ವಾಹಕದ ಮೇಲಿನ ಬಲದ ದಿಕ್ಕು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.

8. ಫ್ಲೆಮಿಂಗ್‌ನ ಎಡಗೈ ನಿಯಮ

ಎಡಗೈಯ ಹೆಬ್ಬೆರಳು, ತೋರುಬೆರಳು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯದ ಬೆರಳುಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಲಂಬವಾಗಿ ಚಾಚಿದಾಗ:

• ತೋರುಬೆರಳು: ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ದಿಕ್ಕು.
• ಮಧ್ಯದ ಬೆರಳು: ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹದ ದಿಕ್ಕು.
• ಹೆಬ್ಬೆರಳು: ವಾಹಕದ ಮೇಲಿನ ಬಲ ಅಥವಾ ಚಲನೆಯ ದಿಕ್ಕು.

ಫ್ಲೆಮಿಂಗ್‌ನ ಎಡಗೈ ನಿಯಮ
ತೋರುಬೆರಳು = ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ (B)
ಮಧ್ಯದ ಬೆರಳು = ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹ (I)
ಹೆಬ್ಬೆರಳು = ಬಲ / ಚಲನೆ (F)

ಫ್ಲೆಮಿಂಗ್‌ನ ಎಡಗೈ ನಿಯಮವನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ ಮೋಟಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಹಕದ ಚಲನೆಯ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.

9. ವಿದ್ಯುತ್ ಮೋಟಾರ್

ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಯಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಸಾಧನವನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ ಮೋಟಾರ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ವಿದ್ಯುತ್ ಮೋಟಾರ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗಗಳು

1. ಆಯತಾಕಾರದ ಸುರುಳಿ (ಆರ್ಮೇಚರ್).
2. ಬಲವಾದ ಕಾಂತ.
3. ವಿಭಕ್ತ ಉಂಗುರ (Split Ring).
4. ಇಂಗಾಲದ ಕುಂಚಗಳು (Carbon Brushes).
5. ವಿದ್ಯುತ್ ಬ್ಯಾಟರಿ ಅಥವಾ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆ.

ವಿದ್ಯುತ್ ಮೋಟಾರ್‌ನ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ

1. ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುರುಳಿಯನ್ನು ಇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
2. ಸುರುಳಿಯ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹ ಹರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
3. ಸುರುಳಿಯ ಎರಡು ಬದಿಗಳ ಮೇಲೆ ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಬಲಗಳು作用 ಮಾಡುತ್ತವೆ.
4. ಇದರಿಂದ ಸುರುಳಿ ತಿರುಗಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ.
5. ವಿಭಕ್ತ ಉಂಗುರವು ಪ್ರತಿ ಅರ್ಧ ಸುತ್ತಿನ ನಂತರ ಸುರುಳಿಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರವಾಹದ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಬದಲಿಸುತ್ತದೆ.
6. ಹೀಗಾಗಿ ಸುರುಳಿ ಒಂದೇ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ತಿರುಗುತ್ತದೆ.

ವಿದ್ಯುತ್ ಮೋಟಾರ್: ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿ → ಯಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿ

ವಿದ್ಯುತ್ ಮೋಟಾರ್‌ನ ಉಪಯೋಗಗಳು

• ವಿದ್ಯುತ್ ಫ್ಯಾನ್.
• ಮಿಕ್ಸರ್ ಗ್ರೈಂಡರ್.
• ನೀರಿನ ಪಂಪ್.
• ವಾಷಿಂಗ್ ಮಷಿನ್.
• ವಿದ್ಯುತ್ ವಾಹನಗಳು.

10. ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ಪ್ರೇರಣೆ

ಒಂದು ಸುರುಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಉಂಟಾದಾಗ ಆ ಸುರುಳಿಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹ ಪ್ರೇರಿತವಾಗುವ ವಿದ್ಯಮಾನವನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ಪ್ರೇರಣೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಯೋಗದ ವಿವರಣೆ

1. ಒಂದು ಸುರುಳಿಯನ್ನು ಗ್ಯಾಲ್ವನೋಮೀಟರ್‌ಗೆ ಜೋಡಿಸಿ.
2. ಒಂದು ದಂಡಕಾಂತವನ್ನು ಸುರುಳಿಯ ಹತ್ತಿರ ತಂದು ಒಳಗೆ ಚಲಿಸಿ.
3. ಗ್ಯಾಲ್ವನೋಮೀಟರ್‌ನ ಸೂಜಿ ವಿಚಲಿತವಾಗುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ.
4. ಕಾಂತವನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಹಿಡಿದಾಗ ಸೂಜಿ ಮತ್ತೆ ಶೂನ್ಯ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ.
5. ಕಾಂತವನ್ನು ಹೊರಗೆ ಎಳೆದಾಗ ಸೂಜಿ ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ವಿಚಲಿತವಾಗುತ್ತದೆ.

ತೀರ್ಮಾನ: ಸುರುಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಉಂಟಾದಾಗ ಪ್ರೇರಿತ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರೇರಿತ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹದ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಾಗಲು

• ಕಾಂತವನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು.
• ಸುರುಳಿಯ ಸುತ್ತುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು.
• ಹೆಚ್ಚು ಬಲವಾದ ಕಾಂತವನ್ನು ಬಳಸುವುದು.

11. ಫ್ಲೆಮಿಂಗ್‌ನ ಬಲಗೈ ನಿಯಮ

ಬಲಗೈಯ ಹೆಬ್ಬೆರಳು, ತೋರುಬೆರಳು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯದ ಬೆರಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಲಂಬವಾಗಿ ಚಾಚಿದಾಗ:

• ಹೆಬ್ಬೆರಳು: ವಾಹಕದ ಚಲನೆಯ ದಿಕ್ಕು.
• ತೋರುಬೆರಳು: ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ದಿಕ್ಕು.
• ಮಧ್ಯದ ಬೆರಳು: ಪ್ರೇರಿತ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹದ ದಿಕ್ಕು.

ಫ್ಲೆಮಿಂಗ್‌ನ ಬಲಗೈ ನಿಯಮ
ಹೆಬ್ಬೆರಳು = ಚಲನೆ
ತೋರುಬೆರಳು = ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ
ಮಧ್ಯದ ಬೆರಳು = ಪ್ರೇರಿತ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹ

ಈ ನಿಯಮವನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ ಜನಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರೇರಿತ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹದ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.

12. ವಿದ್ಯುತ್ ಜನಕ

ಯಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಸಾಧನವನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ ಜನಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ವಿದ್ಯುತ್ ಜನಕದ ತತ್ವ

ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ಪ್ರೇರಣೆಯ ತತ್ವದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಜನಕ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

ಮುಖ್ಯ ಭಾಗಗಳು

• ಆಯತಾಕಾರದ ಸುರುಳಿ.
• ಬಲವಾದ ಕಾಂತ.
• ಸಂಪರ್ಕ ಉಂಗುರಗಳು ಅಥವಾ ವಿಭಕ್ತ ಉಂಗುರ.
• ಇಂಗಾಲದ ಕುಂಚಗಳು.
• ಹೊರಗಿನ ವಿದ್ಯುತ್ ಮಂಡಲ.

ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ

1. ಕಾಂತದ ಧ್ರುವಗಳ ನಡುವೆ ಸುರುಳಿಯನ್ನು ಇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
2. ಯಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸುರುಳಿಯನ್ನು ತಿರುಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
3. ಸುರುಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.
4. ಸುರುಳಿಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹ ಪ್ರೇರಿತವಾಗುತ್ತದೆ.
5. ಉಂಗುರಗಳು ಮತ್ತು ಕುಂಚಗಳ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹ ಹೊರಗಿನ ಮಂಡಲಕ್ಕೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ.

ವಿದ್ಯುತ್ ಜನಕ: ಯಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿ → ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿ

ಎ.ಸಿ. ಮತ್ತು ಡಿ.ಸಿ. ಜನಕ

ಎ.ಸಿ. ಜನಕ: ಪರ್ಯಾಯ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸಂಪರ್ಕ ಉಂಗುರಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಡಿ.ಸಿ. ಜನಕ: ಏಕಮುಖ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಹೊರಗಿನ ಮಂಡಲಕ್ಕೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ವಿಭಕ್ತ ಉಂಗುರವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

13. ಗೃಹ ವಿದ್ಯುತ್ ಮಂಡಲ

ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಉಪಕರಣಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಸಲು ಬಳಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಗೃಹ ವಿದ್ಯುತ್ ಮಂಡಲ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಮನೆಯ ವಿದ್ಯುತ್ ತಂತಿಗಳು

ತಂತಿ	ಕಾರ್ಯ
ಲೈವ್ ತಂತಿ (Live)	ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ಉಪಕರಣಕ್ಕೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
ನ್ಯೂಟ್ರಲ್ ತಂತಿ (Neutral)	ವಿದ್ಯುತ್ ಮಂಡಲವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಅರ್ಥ್ ತಂತಿ (Earth)	ವಿದ್ಯುತ್ ಸೋರಿಕೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷತೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಗೃಹ ವಿದ್ಯುತ್ ಮಂಡಲದ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳು

• ಮುಖ್ಯ ಸ್ವಿಚ್.
• ವಿದ್ಯುತ್ ಮೀಟರ್.
• ಫ್ಯೂಸ್ ಅಥವಾ MCB.
• ಲೈವ್, ನ್ಯೂಟ್ರಲ್ ಮತ್ತು ಅರ್ಥ್ ತಂತಿಗಳು.
• ವಿದ್ಯುತ್ ಉಪಕರಣಗಳು.

ಗೃಹ ವಿದ್ಯುತ್ ಉಪಕರಣಗಳ ಸಂಪರ್ಕ

ಮನೆಯಲ್ಲಿನ ವಿದ್ಯುತ್ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಮಾಂತರವಾಗಿ ಜೋಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಮಾಂತರ ಸಂಪರ್ಕದ ಅನುಕೂಲಗಳು

1. ಪ್ರತಿ ಉಪಕರಣಕ್ಕೂ ಒಂದೇ ಪೂರೈಕೆ ವೋಲ್ಟೇಜ್ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
2. ಒಂದು ಉಪಕರಣ ಕೆಟ್ಟುಹೋದರೂ ಉಳಿದ ಉಪಕರಣಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.
3. ಪ್ರತಿ ಉಪಕರಣವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಆನ್ ಅಥವಾ ಆಫ್ ಮಾಡಬಹುದು.

14. ವಿದ್ಯುತ್ ಸುರಕ್ಷತಾ ಕ್ರಮಗಳು

• ಒದ್ದೆಯಾದ ಕೈಗಳಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ವಿಚ್‌ಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟಬಾರದು.
• ವಿದ್ಯುತ್ ಉಪಕರಣಗಳಿಗೆ ಸರಿಯಾದ ಅರ್ಥಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇರಬೇಕು.
• ಸರಿಯಾದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಫ್ಯೂಸ್ ಅಥವಾ MCB ಬಳಸಬೇಕು.
• ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ವಿದ್ಯುತ್ ತಂತಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಾರದು.
• ವಿದ್ಯುತ್ ದುರಸ್ತಿ ಕೆಲಸವನ್ನು ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರ ಮಾಡಿಸಬೇಕು.

ಅಧಿಕಭಾರ (Overloading)

ಒಂದೇ ವಿದ್ಯುತ್ ಮಂಡಲಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಅದರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹ ಹರಿಯುವ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅಧಿಕಭಾರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಅಲ್ಪಸಂಪರ್ಕ (Short Circuit)

ಲೈವ್ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಟ್ರಲ್ ತಂತಿಗಳು ನೇರವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕಗೊಂಡಾಗ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹ ಹರಿಯುವ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅಲ್ಪಸಂಪರ್ಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಫ್ಯೂಸ್‌ನ ಕಾರ್ಯ

ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಅತಿಯಾದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹ ಹರಿದಾಗ ಫ್ಯೂಸ್ ತಂತಿ ಬಿಸಿಯಾಗಿ ಕರಗಿ ಮಂಡಲವನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಉಪಕರಣಗಳಿಗೆ ರಕ್ಷಣೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

ವಿದ್ಯುತ್ ಅಪಘಾತ ಸಂಭವಿಸಿದಾಗ ಮೊದಲು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಮುಖ್ಯ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು. ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಕೈಯಿಂದ ಮುಟ್ಟಬಾರದು.

15. ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು

ವಿದ್ಯುತ್ ಮೋಟಾರ್ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಜನಕ

ವಿದ್ಯುತ್ ಮೋಟಾರ್	ವಿದ್ಯುತ್ ಜನಕ
ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಯಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.	ಯಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.
ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹದ ಕಾಂತೀಯ ಪರಿಣಾಮದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.	ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ಪ್ರೇರಣೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
ಫ್ಲೆಮಿಂಗ್‌ನ ಎಡಗೈ ನಿಯಮ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.	ಫ್ಲೆಮಿಂಗ್‌ನ ಬಲಗೈ ನಿಯಮ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.

ಎ.ಸಿ. ಮತ್ತು ಡಿ.ಸಿ.

ಪರ್ಯಾಯ ವಿದ್ಯುತ್ (AC)	ಏಕಮುಖ ವಿದ್ಯುತ್ (DC)
ಪ್ರವಾಹದ ದಿಕ್ಕು ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.	ಪ್ರವಾಹವು ಒಂದೇ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ.
ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.	ಕೋಶ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಟರಿಗಳಿಂದ ಪಡೆಯಬಹುದು.
ಮನೆಯ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.	ಬ್ಯಾಟರಿ ಚಾಲಿತ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

16. ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು

ಪ್ರ.1. ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹದ ಕಾಂತೀಯ ಪರಿಣಾಮ ಎಂದರೇನು?

ಉ: ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವು ವಾಹಕದ ಮೂಲಕ ಹರಿದಾಗ ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ಉಂಟಾಗುವ ವಿದ್ಯಮಾನವನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹದ ಕಾಂತೀಯ ಪರಿಣಾಮ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರ.2. ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ಎಂದರೇನು?

ಉ: ಕಾಂತದ ಸುತ್ತಲೂ ಕಾಂತೀಯ ಬಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬಹುದಾದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರ.3. ಓರ್ಸ್ಟೆಡ್‌ನ ಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ತಿಳಿದುಬಂದ ಅಂಶವೇನು?

ಉ: ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವು ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಓರ್ಸ್ಟೆಡ್‌ನ ಪ್ರಯೋಗವು ತೋರಿಸಿತು.

ಪ್ರ.4. ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ರೇಖೆಗಳ ಎರಡು ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.

ಉ:

1. ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ರೇಖೆಗಳು ಮುಚ್ಚಿದ ನಿರಂತರ ವಕ್ರರೇಖೆಗಳಾಗಿವೆ.
2. ಎರಡು ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ರೇಖೆಗಳು ಒಂದನ್ನೊಂದು ಛೇದಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಪ್ರ.5. ಬಲಗೈ ಹೆಬ್ಬೆರಳಿನ ನಿಯಮವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.

ಉ: ಬಲಗೈಯ ಹೆಬ್ಬೆರಳು ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹದ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರೆ, ಮಡಚಿದ ಉಳಿದ ಬೆರಳುಗಳು ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.

ಪ್ರ.6. ಸೊಲೆನಾಯ್ಡ್ ಎಂದರೇನು?

ಉ: ಅನೇಕ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಸುತ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಉದ್ದವಾದ ಸಿಲಿಂಡರ್ ಆಕಾರದ ಸುರುಳಿಯನ್ನು ಸೊಲೆನಾಯ್ಡ್ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರ.7. ವಿದ್ಯುತ್ ಕಾಂತ ಎಂದರೇನು?

ಉ: ಮೃದು ಕಬ್ಬಿಣದ ತುಂಡಿನ ಸುತ್ತ ನಿರೋಧಿತ ತಾಮ್ರದ ತಂತಿಯನ್ನು ಸುತ್ತಿ ಅದರ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹ ಹರಿಸಿದಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ಕಾಂತವನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ ಕಾಂತ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರ.8. ಫ್ಲೆಮಿಂಗ್‌ನ ಎಡಗೈ ನಿಯಮವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.

ಉ: ಎಡಗೈಯ ಹೆಬ್ಬೆರಳು, ತೋರುಬೆರಳು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯದ ಬೆರಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಲಂಬವಾಗಿ ಚಾಚಿದಾಗ, ತೋರುಬೆರಳು ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ದಿಕ್ಕನ್ನು, ಮಧ್ಯದ ಬೆರಳು ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹದ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಮತ್ತು ಹೆಬ್ಬೆರಳು ಬಲದ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರ.9. ವಿದ್ಯುತ್ ಮೋಟಾರ್ ಎಂದರೇನು?

ಉ: ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಯಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಸಾಧನವನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ ಮೋಟಾರ್ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರ.10. ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ಪ್ರೇರಣೆ ಎಂದರೇನು?

ಉ: ಸುರುಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಉಂಟಾದಾಗ ಸುರುಳಿಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹ ಪ್ರೇರಿತವಾಗುವ ವಿದ್ಯಮಾನವನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ಪ್ರೇರಣೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರ.11. ಫ್ಲೆಮಿಂಗ್‌ನ ಬಲಗೈ ನಿಯಮವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.

ಉ: ಬಲಗೈಯ ಹೆಬ್ಬೆರಳು, ತೋರುಬೆರಳು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯದ ಬೆರಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಲಂಬವಾಗಿ ಚಾಚಿದಾಗ, ಹೆಬ್ಬೆರಳು ಚಲನೆಯ ದಿಕ್ಕನ್ನು, ತೋರುಬೆರಳು ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯದ ಬೆರಳು ಪ್ರೇರಿತ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹದ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರ.12. ವಿದ್ಯುತ್ ಜನಕದ ತತ್ವವೇನು?

ಉ: ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ಪ್ರೇರಣೆಯ ತತ್ವದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಜನಕ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರ.13. ವಿದ್ಯುತ್ ಮೋಟಾರ್ ಮತ್ತು ಜನಕದ ಶಕ್ತಿಯ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.

ಉ:

• ವಿದ್ಯುತ್ ಮೋಟಾರ್: ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿ → ಯಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿ.
• ವಿದ್ಯುತ್ ಜನಕ: ಯಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿ → ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿ.

ಪ್ರ.14. ಗೃಹ ವಿದ್ಯುತ್ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಏಕೆ ಸಮಾಂತರವಾಗಿ ಜೋಡಿಸುತ್ತಾರೆ?

ಉ: ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಉಪಕರಣಕ್ಕೂ ಒಂದೇ ಪೂರೈಕೆ ವೋಲ್ಟೇಜ್ ದೊರೆಯಲು ಮತ್ತು ಒಂದು ಉಪಕರಣ ಕೆಟ್ಟುಹೋದರೂ ಉಳಿದ ಉಪಕರಣಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಅವುಗಳನ್ನು ಸಮಾಂತರವಾಗಿ ಜೋಡಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರ.15. ಅರ್ಥ್ ತಂತಿಯ ಉಪಯೋಗವೇನು?

ಉ: ವಿದ್ಯುತ್ ಸೋರಿಕೆಯಾದಾಗ ಅಪಾಯಕಾರಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಹರಿಸಿ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ ಆಘಾತದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು ಅರ್ಥ್ ತಂತಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

17. ತ್ವರಿತ ಪುನರಾವರ್ತನೆ

ವಿಷಯ	ಮುಖ್ಯ ಅಂಶ
ಓರ್ಸ್ಟೆಡ್	ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ಉಂಟಾಗುವುದು.
ಬಲಗೈ ಹೆಬ್ಬೆರಳಿನ ನಿಯಮ	ಪ್ರವಾಹ ಮತ್ತು ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ದಿಕ್ಕು.
ಸೊಲೆನಾಯ್ಡ್	ಅನೇಕ ಸುತ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಉದ್ದವಾದ ಸುರುಳಿ.
ವಿದ್ಯುತ್ ಕಾಂತ	ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಕಾಂತೀಯವಾಗುವ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಕಾಂತ.
ಫ್ಲೆಮಿಂಗ್‌ನ ಎಡಗೈ ನಿಯಮ	ವಾಹಕದ ಮೇಲಿನ ಬಲದ ದಿಕ್ಕು.
ವಿದ್ಯುತ್ ಮೋಟಾರ್	ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿ → ಯಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿ.
ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ಪ್ರೇರಣೆ	ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹ ಉಂಟಾಗುವುದು.
ಫ್ಲೆಮಿಂಗ್‌ನ ಬಲಗೈ ನಿಯಮ	ಪ್ರೇರಿತ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹದ ದಿಕ್ಕು.
ವಿದ್ಯುತ್ ಜನಕ	ಯಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿ → ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿ.
ಫ್ಯೂಸ್	ಅತಿಯಾದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ.

18. ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು

ಒಂದು ಅಂಕದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು

1. ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹದ ಕಾಂತೀಯ ಪರಿಣಾಮ ಎಂದರೇನು?
2. ಸೊಲೆನಾಯ್ಡ್ ಎಂದರೇನು?
3. ವಿದ್ಯುತ್ ಮೋಟಾರ್ ಯಾವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಯಾವ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ?
4. ವಿದ್ಯುತ್ ಜನಕದ ತತ್ವವೇನು?
5. ಫ್ಯೂಸ್‌ನ ಕಾರ್ಯವೇನು?

ಎರಡು ಅಂಕದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು

1. ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ರೇಖೆಗಳ ನಾಲ್ಕು ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.
2. ವಿದ್ಯುತ್ ಕಾಂತದ ಬಲವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಎರಡು ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಿ.
3. ಫ್ಲೆಮಿಂಗ್‌ನ ಎಡಗೈ ನಿಯಮವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.
4. ಗೃಹ ವಿದ್ಯುತ್ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥ್ ತಂತಿಯ ಉಪಯೋಗವೇನು?

ಮೂರು ಅಂಕದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು

1. ಓರ್ಸ್ಟೆಡ್‌ನ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.
2. ವಿದ್ಯುತ್ ಮೋಟಾರ್‌ನ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.
3. ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ಪ್ರೇರಣೆಯ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.
4. ವಿದ್ಯುತ್ ಜನಕದ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.

ದೀರ್ಘ ಉತ್ತರದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು

1. ವಿದ್ಯುತ್ ಮೋಟಾರ್‌ನ ರಚನೆ, ತತ್ವ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವನ್ನು ಚಿತ್ರ ಸಹಿತ ವಿವರಿಸಿ.
2. ವಿದ್ಯುತ್ ಜನಕದ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.
3. ಗೃಹ ವಿದ್ಯುತ್ ಮಂಡಲದ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.

ಪರೀಕ್ಷಾ ತಯಾರಿ ಸಲಹೆ: ಬಲಗೈ ಹೆಬ್ಬೆರಳಿನ ನಿಯಮ, ಫ್ಲೆಮಿಂಗ್‌ನ ಎಡಗೈ ಮತ್ತು ಬಲಗೈ ನಿಯಮಗಳು, ವಿದ್ಯುತ್ ಮೋಟಾರ್, ವಿದ್ಯುತ್ ಜನಕ ಹಾಗೂ ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ರೇಖೆಗಳ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ.

MG SCHOOL SCIENCE

ವಿಜ್ಞಾನ ಕಲಿಯೋಣ – ಜ್ಞಾನ ಬೆಳೆಸೋಣ

10ನೇ ತರಗತಿ ವಿಜ್ಞಾನ | ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮ

ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಅಧ್ಯಯನ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು