Kannada Medium | Light - Reflection And Refraction | Notes

MG SCHOOL SCIENCE

ಬೆಳಕು – ಪ್ರತಿಫಲನ ಮತ್ತು ವಕ್ರೀಭವನ

Light – Reflection and Refraction

10ನೇ ತರಗತಿ ವಿಜ್ಞಾನ | ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮ

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಧ್ಯಾಯದ ಅಧ್ಯಯನ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು

📚 ವಿಷಯ ಸೂಚಿ

1. ಬೆಳಕಿನ ಪರಿಚಯ 2. ಬೆಳಕಿನ ಪ್ರತಿಫಲನ 3. ಗೋಳೀಯ ದರ್ಪಣಗಳು 4. ಗೋಳೀಯ ದರ್ಪಣಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಪದಗಳು 5. ಗೋಳೀಯ ದರ್ಪಣಗಳ ಕಿರಣ ನಿಯಮಗಳು 6. ನಿಮ್ನ ಮತ್ತು ಪೀನ ದರ್ಪಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ರಚನೆ 7. ದರ್ಪಣ ಸೂತ್ರ ಮತ್ತು ವರ್ಧನೆ 8. ದರ್ಪಣಗಳ ಉಪಯೋಗಗಳು 9. ಬೆಳಕಿನ ವಕ್ರೀಭವನ 10. ವಕ್ರೀಭವನದ ನಿಯಮಗಳು 11. ವಕ್ರೀಭವನ ಸೂಚ್ಯಂಕ 12. ಗೋಳೀಯ ಮಸೂರಗಳು 13. ಮಸೂರಗಳಲ್ಲಿ ಕಿರಣಗಳ ನಿಯಮಗಳು 14. ಮಸೂರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ರಚನೆ 15. ಮಸೂರ ಸೂತ್ರ ಮತ್ತು ವರ್ಧನೆ 16. ಮಸೂರದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ 17. ಸಂಖ್ಯಾತ್ಮಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು 18. ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು 19. ತ್ವರಿತ ಪುನರಾವರ್ತನೆ 20. ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು

1. ಬೆಳಕಿನ ಪರಿಚಯ

ಬೆಳಕು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಬೆಳಕಿನ ಸಹಾಯದಿಂದ ನಾವು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಳಕು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಏಕರೂಪ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಸರಳ ರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ.

ಬೆಳಕಿನ ಪ್ರಮುಖ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು

• ಬೆಳಕು ಸರಳ ರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ.
• ಬೆಳಕು ಪ್ರತಿಫಲನ ಮತ್ತು ವಕ್ರೀಭವನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆ.
• ಬೆಳಕು ನಿರ್ವಾತದಲ್ಲಿಯೂ ಚಲಿಸಬಲ್ಲದು.
• ನಿರ್ವಾತದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿನ ವೇಗ ಸುಮಾರು 3 × 10⁸ m/s ಆಗಿದೆ.

ನಿರ್ವಾತದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿನ ವೇಗ = 3 × 10⁸ m/s

2. ಬೆಳಕಿನ ಪ್ರತಿಫಲನ

ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣವು ಒಂದು ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಬಡಿದು ಅದೇ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗುವ ವಿದ್ಯಮಾನವನ್ನು ಬೆಳಕಿನ ಪ್ರತಿಫಲನ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರತಿಫಲನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪದಗಳು

• ಆಗತ ಕಿರಣ: ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವ ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಬಂದು ಬೀಳುವ ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣ.
• ಪ್ರತಿಫಲಿತ ಕಿರಣ: ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗುವ ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣ.
• ಲಂಬ: ಬೆಳಕು ಬೀಳುವ ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಎಳೆಯುವ ಲಂಬ ರೇಖೆ.
• ಆಗಮನ ಕೋನ: ಆಗತ ಕಿರಣ ಮತ್ತು ಲಂಬದ ನಡುವಿನ ಕೋನ.
• ಪ್ರತಿಫಲನ ಕೋನ: ಪ್ರತಿಫಲಿತ ಕಿರಣ ಮತ್ತು ಲಂಬದ ನಡುವಿನ ಕೋನ.

ಪ್ರತಿಫಲನದ ನಿಯಮಗಳು

1. ಆಗಮನ ಕೋನವು ಪ್ರತಿಫಲನ ಕೋನಕ್ಕೆ ಸಮನಾಗಿರುತ್ತದೆ.
2. ಆಗತ ಕಿರಣ, ಪ್ರತಿಫಲಿತ ಕಿರಣ ಮತ್ತು ಆಗಮನ ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿ ಎಳೆದ ಲಂಬ ಒಂದೇ ಸಮತಲದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ.

ಆಗಮನ ಕೋನ (i) = ಪ್ರತಿಫಲನ ಕೋನ (r)

ಆಗತ ಕಿರಣ ↘ | ಲಂಬ | ↗ ಪ್ರತಿಫಲಿತ ಕಿರಣ
ಆಗಮನ ಕೋನ = ಪ್ರತಿಫಲನ ಕೋನ

ಪ್ರತಿಫಲನದ ವಿಧಗಳು

ನಿಯಮಿತ ಪ್ರತಿಫಲನ	ವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರತಿಫಲನ
ನಯವಾದ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.	ಒರಟಾದ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.
ಪ್ರತಿಫಲಿತ ಕಿರಣಗಳು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತವೆ.	ಪ್ರತಿಫಲಿತ ಕಿರಣಗಳು ವಿವಿಧ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಚದುರುತ್ತವೆ.
ಸ್ಪಷ್ಟ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.	ಸ್ಪಷ್ಟ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

3. ಗೋಳೀಯ ದರ್ಪಣಗಳು

ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವ ಮೇಲ್ಮೈ ಗೋಳದ ಒಂದು ಭಾಗದಂತೆ ಇರುವ ದರ್ಪಣಗಳನ್ನು ಗೋಳೀಯ ದರ್ಪಣಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಗೋಳೀಯ ದರ್ಪಣಗಳ ವಿಧಗಳು

1. ನಿಮ್ನ ದರ್ಪಣ (Concave Mirror)

ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವ ಮೇಲ್ಮೈ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಗೋಳೀಯ ದರ್ಪಣವನ್ನು ನಿಮ್ನ ದರ್ಪಣ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ನಿಮ್ನ ದರ್ಪಣ: )
ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವ ಮೇಲ್ಮೈ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.

2. ಪೀನ ದರ್ಪಣ (Convex Mirror)

ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವ ಮೇಲ್ಮೈ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಗೋಳೀಯ ದರ್ಪಣವನ್ನು ಪೀನ ದರ್ಪಣ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಪೀನ ದರ್ಪಣ: (
ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವ ಮೇಲ್ಮೈ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.

4. ಗೋಳೀಯ ದರ್ಪಣಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಪದಗಳು

ಪದ	ವಿವರಣೆ
ಧ್ರುವ (P)	ದರ್ಪಣದ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವ ಮೇಲ್ಮೈಯ ಮಧ್ಯಬಿಂದು.
ವಕ್ರತಾ ಕೇಂದ್ರ (C)	ದರ್ಪಣವು ಒಂದು ಗೋಳದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರೆ ಆ ಗೋಳದ ಕೇಂದ್ರ.
ವಕ್ರತಾ ತ್ರಿಜ್ಯ (R)	ಧ್ರುವ ಮತ್ತು ವಕ್ರತಾ ಕೇಂದ್ರಗಳ ನಡುವಿನ ದೂರ.
ಪ್ರಧಾನ ಅಕ್ಷ	ಧ್ರುವ ಮತ್ತು ವಕ್ರತಾ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ ಸರಳ ರೇಖೆ.
ಪ್ರಧಾನ ನಾಭಿ (F)	ಪ್ರಧಾನ ಅಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸಮಾಂತರವಾಗಿ ಬರುವ ಕಿರಣಗಳು ಪ್ರತಿಫಲನದ ನಂತರ ಸೇರುವ ಅಥವಾ ಸೇರುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುವ ಬಿಂದು.
ನಾಭಿದೂರ (f)	ಧ್ರುವ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನ ನಾಭಿಯ ನಡುವಿನ ದೂರ.

ಗೋಳೀಯ ದರ್ಪಣಕ್ಕೆ: R = 2f

ಗೋಳೀಯ ದರ್ಪಣದ ನಾಭಿದೂರವು ವಕ್ರತಾ ತ್ರಿಜ್ಯದ ಅರ್ಧದಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ.

5. ಗೋಳೀಯ ದರ್ಪಣಗಳ ಕಿರಣ ನಿಯಮಗಳು

ನಿಯಮ 1

ಪ್ರಧಾನ ಅಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸಮಾಂತರವಾಗಿ ಬರುವ ಕಿರಣವು ಪ್ರತಿಫಲನದ ನಂತರ ನಿಮ್ನ ದರ್ಪಣದ ಪ್ರಧಾನ ನಾಭಿಯ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಪೀನ ದರ್ಪಣದಲ್ಲಿ ಅದು ಪ್ರಧಾನ ನಾಭಿಯಿಂದ ಬರುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ನಿಯಮ 2

ಪ್ರಧಾನ ನಾಭಿಯ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ ಅಥವಾ ಅದರ ಕಡೆಗೆ ಸಾಗುವ ಕಿರಣವು ಪ್ರತಿಫಲನದ ನಂತರ ಪ್ರಧಾನ ಅಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸಮಾಂತರವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ.

ನಿಯಮ 3

ವಕ್ರತಾ ಕೇಂದ್ರದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ ಕಿರಣವು ಅದೇ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತದೆ.

ನಿಯಮ 4

ಧ್ರುವದ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವ ಕಿರಣವು ಪ್ರತಿಫಲನದ ನಿಯಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ.

6. ನಿಮ್ನ ಮತ್ತು ಪೀನ ದರ್ಪಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ರಚನೆ

ನಿಮ್ನ ದರ್ಪಣದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಗಳು

ವಸ್ತುವಿನ ಸ್ಥಾನ	ಪ್ರತಿಬಿಂಬದ ಸ್ಥಾನ	ಪ್ರತಿಬಿಂಬದ ಸ್ವರೂಪ
ಅನಂತದಲ್ಲಿ	ಪ್ರಧಾನ ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ	ನೈಜ, ತಲೆಕೆಳಗೆ, ಅತಿ ಚಿಕ್ಕದು
C ಗಿಂತ ಆಚೆಗೆ	F ಮತ್ತು C ನಡುವೆ	ನೈಜ, ತಲೆಕೆಳಗೆ, ಚಿಕ್ಕದು
C ನಲ್ಲಿ	C ನಲ್ಲಿ	ನೈಜ, ತಲೆಕೆಳಗೆ, ಸಮಗಾತ್ರ
C ಮತ್ತು F ನಡುವೆ	C ಗಿಂತ ಆಚೆಗೆ	ನೈಜ, ತಲೆಕೆಳಗೆ, ದೊಡ್ಡದು
F ನಲ್ಲಿ	ಅನಂತದಲ್ಲಿ	ನೈಜ, ತಲೆಕೆಳಗೆ, ಅತಿ ದೊಡ್ಡದು
F ಮತ್ತು P ನಡುವೆ	ದರ್ಪಣದ ಹಿಂದೆ	ಮಿಥ್ಯ, ನೇರ, ದೊಡ್ಡದು

ಪೀನ ದರ್ಪಣದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ

ವಸ್ತುವಿನ ಸ್ಥಾನ	ಪ್ರತಿಬಿಂಬದ ಸ್ಥಾನ	ಸ್ವರೂಪ
ಅನಂತದಲ್ಲಿ	ದರ್ಪಣದ ಹಿಂದೆ F ನಲ್ಲಿ	ಮಿಥ್ಯ, ನೇರ, ಅತಿ ಚಿಕ್ಕದು
ಯಾವುದೇ ಸೀಮಿತ ದೂರದಲ್ಲಿ	P ಮತ್ತು F ನಡುವೆ	ಮಿಥ್ಯ, ನೇರ, ಚಿಕ್ಕದು

ನಿಮ್ನ ದರ್ಪಣವು ವಸ್ತುವಿನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ನೈಜ ಅಥವಾ ಮಿಥ್ಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪೀನ ದರ್ಪಣವು ಯಾವಾಗಲೂ ಮಿಥ್ಯ, ನೇರ ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

7. ದರ್ಪಣ ಸೂತ್ರ ಮತ್ತು ವರ್ಧನೆ

ದರ್ಪಣ ಸೂತ್ರ

1/f = 1/v + 1/u

ಇಲ್ಲಿ:

• f = ನಾಭಿದೂರ
• v = ಪ್ರತಿಬಿಂಬದ ದೂರ
• u = ವಸ್ತುವಿನ ದೂರ

ದರ್ಪಣದ ವರ್ಧನೆ

m = h'/h = -v/u

• m = ರೇಖೀಯ ವರ್ಧನೆ.
• h' = ಪ್ರತಿಬಿಂಬದ ಎತ್ತರ.
• h = ವಸ್ತುವಿನ ಎತ್ತರ.

ವರ್ಧನೆಯು ಧನಾತ್ಮಕವಾಗಿದ್ದರೆ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವು ನೇರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವರ್ಧನೆಯು ಋಣಾತ್ಮಕವಾಗಿದ್ದರೆ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವು ತಲೆಕೆಳಗಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಕಾರ್ಟೀಸಿಯನ್ ಚಿಹ್ನಾ ನಿಯಮಗಳು

1. ಎಲ್ಲಾ ದೂರಗಳನ್ನು ಧ್ರುವದಿಂದ ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
2. ಪ್ರಧಾನ ಅಕ್ಷದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಬೆಳಕಿನ ಆಗಮನದ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಅಳೆಯುವ ದೂರ ಧನಾತ್ಮಕ.
3. ಬೆಳಕಿನ ಆಗಮನದ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಅಳೆಯುವ ದೂರ ಋಣಾತ್ಮಕ.
4. ಪ್ರಧಾನ ಅಕ್ಷದ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಎತ್ತರ ಧನಾತ್ಮಕ.
5. ಪ್ರಧಾನ ಅಕ್ಷದ ಕೆಳಭಾಗದ ಎತ್ತರ ಋಣಾತ್ಮಕ.

8. ದರ್ಪಣಗಳ ಉಪಯೋಗಗಳು

ದರ್ಪಣ	ಉಪಯೋಗಗಳು
ನಿಮ್ನ ದರ್ಪಣ	ವಾಹನಗಳ ಹೆಡ್‌ಲೈಟ್‌ಗಳು, ಟಾರ್ಚ್‌ಗಳು, ಶೇವಿಂಗ್ ದರ್ಪಣಗಳು, ದಂತ ವೈದ್ಯರ ದರ್ಪಣಗಳು.
ಪೀನ ದರ್ಪಣ	ವಾಹನಗಳ ಹಿಂಬದಿ ನೋಟದ ದರ್ಪಣಗಳು, ಅಂಗಡಿಗಳ ಭದ್ರತಾ ದರ್ಪಣಗಳು.

ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಪೀನ ದರ್ಪಣವನ್ನು ಬಳಸುವುದರಿಂದ ವಿಶಾಲವಾದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ವಸ್ತುಗಳ ನೇರ ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

9. ಬೆಳಕಿನ ವಕ್ರೀಭವನ

ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣವು ಒಂದು ಪಾರದರ್ಶಕ ಮಾಧ್ಯಮದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಪಾರದರ್ಶಕ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ಓರೆಯಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ಅದರ ದಿಕ್ಕು ಬದಲಾಗುವ ವಿದ್ಯಮಾನವನ್ನು ಬೆಳಕಿನ ವಕ್ರೀಭವನ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ವಕ್ರೀಭವನಕ್ಕೆ ಕಾರಣ

ಬೆಳಕು ಒಂದು ಮಾಧ್ಯಮದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ಅದರ ವೇಗ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ವೇಗದ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ ಬೆಳಕಿನ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಉಂಟಾಗಬಹುದು.

ವಕ್ರೀಭವನದ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳು

• ಬೆಳಕು ವಿರಳ ಮಾಧ್ಯಮದಿಂದ ಸಾಂದ್ರ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ಲಂಬದ ಕಡೆಗೆ ಬಾಗುತ್ತದೆ.
• ಸಾಂದ್ರ ಮಾಧ್ಯಮದಿಂದ ವಿರಳ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ಲಂಬದಿಂದ ದೂರಕ್ಕೆ ಬಾಗುತ್ತದೆ.
• ಲಂಬವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ದಿಕ್ಕು ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ವಿರಳ ಮಾಧ್ಯಮ → ಸಾಂದ್ರ ಮಾಧ್ಯಮ
ಲಂಬದ ಕಡೆಗೆ ವಕ್ರೀಭವನ

ಸಾಂದ್ರ ಮಾಧ್ಯಮ → ವಿರಳ ಮಾಧ್ಯಮ
ಲಂಬದಿಂದ ದೂರಕ್ಕೆ ವಕ್ರೀಭವನ

10. ವಕ್ರೀಭವನದ ನಿಯಮಗಳು

ವಕ್ರೀಭವನದ ಎರಡು ನಿಯಮಗಳಿವೆ.

1. ಆಗತ ಕಿರಣ, ವಕ್ರೀಭವಿತ ಕಿರಣ ಮತ್ತು ಆಗಮನ ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿ ಎಳೆದ ಲಂಬ ಒಂದೇ ಸಮತಲದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ.
2. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಎರಡು ಮಾಧ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಆಗಮನ ಕೋನದ ಸೈನ್ ಮತ್ತು ವಕ್ರೀಭವನ ಕೋನದ ಸೈನ್‌ಗಳ ಅನುಪಾತವು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

sin i / sin r = ಸ್ಥಿರಾಂಕ

ಈ ಸ್ಥಿರಾಂಕವನ್ನು ಮೊದಲ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಎರಡನೇ ಮಾಧ್ಯಮದ ವಕ್ರೀಭವನ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

11. ವಕ್ರೀಭವನ ಸೂಚ್ಯಂಕ

ನಿರ್ವಾತದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿನ ವೇಗ ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿನ ವೇಗದ ಅನುಪಾತವನ್ನು ಆ ಮಾಧ್ಯಮದ ನಿರಪೇಕ್ಷ ವಕ್ರೀಭವನ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

n = c/v

• n = ವಕ್ರೀಭವನ ಸೂಚ್ಯಂಕ.
• c = ನಿರ್ವಾತದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿನ ವೇಗ.
• v = ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿನ ವೇಗ.

ಕೆಲವು ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಅಂದಾಜು ವಕ್ರೀಭವನ ಸೂಚ್ಯಂಕಗಳು

ಮಾಧ್ಯಮ	ವಕ್ರೀಭವನ ಸೂಚ್ಯಂಕ (ಸುಮಾರು)
ಗಾಳಿ	1.0003
ನೀರು	1.33
ಗಾಜು	1.5
ವಜ್ರ	2.42

ವಕ್ರೀಭವನ ಸೂಚ್ಯಂಕವು ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಆ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿನ ವೇಗ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

12. ಗೋಳೀಯ ಮಸೂರಗಳು

ಎರಡು ಮೇಲ್ಮೈಗಳು ಗೋಳೀಯವಾಗಿರುವ ಅಥವಾ ಒಂದು ಮೇಲ್ಮೈ ಗೋಳೀಯವಾಗಿರುವ ಪಾರದರ್ಶಕ ವಕ್ರೀಭವಿಸುವ ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನು ಮಸೂರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಮಸೂರಗಳ ವಿಧಗಳು

1. ಪೀನ ಮಸೂರ (Convex Lens)

ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ದಪ್ಪವಾಗಿದ್ದು ಅಂಚುಗಳಲ್ಲಿ ತೆಳುವಾಗಿರುವ ಮಸೂರವನ್ನು ಪೀನ ಮಸೂರ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಸಮಾಂತರ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವ ಮಸೂರ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಪೀನ ಮಸೂರ: ()
ಮಧ್ಯಭಾಗ ದಪ್ಪ – ಅಂಚುಗಳು ತೆಳು

2. ನಿಮ್ನ ಮಸೂರ (Concave Lens)

ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ತೆಳುವಾಗಿದ್ದು ಅಂಚುಗಳಲ್ಲಿ ದಪ್ಪವಾಗಿರುವ ಮಸೂರವನ್ನು ನಿಮ್ನ ಮಸೂರ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಸಮಾಂತರ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ಮಸೂರ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ನಿಮ್ನ ಮಸೂರ: )(
ಮಧ್ಯಭಾಗ ತೆಳು – ಅಂಚುಗಳು ದಪ್ಪ

ಮಸೂರಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಪದಗಳು

ಪದ	ವಿವರಣೆ
ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಕೇಂದ್ರ (O)	ಮಸೂರದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಬಿಂದು. ಇದರ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ ಕಿರಣವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿಚಲನಗೊಳ್ಳದೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಧಾನ ಅಕ್ಷ	ಮಸೂರದ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳ ವಕ್ರತಾ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸುವ ಸರಳ ರೇಖೆ.
ಪ್ರಧಾನ ನಾಭಿ (F)	ಪ್ರಧಾನ ಅಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸಮಾಂತರವಾಗಿ ಬರುವ ಕಿರಣಗಳು ವಕ್ರೀಭವನದ ನಂತರ ಸೇರುವ ಅಥವಾ ಸೇರುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುವ ಬಿಂದು.
ನಾಭಿದೂರ (f)	ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನ ನಾಭಿಯ ನಡುವಿನ ದೂರ.

13. ಮಸೂರಗಳಲ್ಲಿ ಕಿರಣಗಳ ನಿಯಮಗಳು

ಪೀನ ಮಸೂರ

1. ಪ್ರಧಾನ ಅಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸಮಾಂತರವಾಗಿ ಬರುವ ಕಿರಣವು ವಕ್ರೀಭವನದ ನಂತರ ಪ್ರಧಾನ ನಾಭಿಯ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ.
2. ಪ್ರಧಾನ ನಾಭಿಯ ಮೂಲಕ ಬರುವ ಕಿರಣವು ವಕ್ರೀಭವನದ ನಂತರ ಪ್ರಧಾನ ಅಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸಮಾಂತರವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ.
3. ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಕೇಂದ್ರದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ ಕಿರಣವು ವಿಚಲನಗೊಳ್ಳದೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ.

ನಿಮ್ನ ಮಸೂರ

1. ಪ್ರಧಾನ ಅಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸಮಾಂತರವಾಗಿ ಬರುವ ಕಿರಣವು ವಕ್ರೀಭವನದ ನಂತರ ಪ್ರಧಾನ ನಾಭಿಯಿಂದ ಬರುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
2. ಎದುರಿನ ಪ್ರಧಾನ ನಾಭಿಯ ಕಡೆಗೆ ಸಾಗುವ ಕಿರಣವು ವಕ್ರೀಭವನದ ನಂತರ ಪ್ರಧಾನ ಅಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸಮಾಂತರವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ.
3. ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಕೇಂದ್ರದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ ಕಿರಣವು ವಿಚಲನಗೊಳ್ಳದೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ.

14. ಮಸೂರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ರಚನೆ

ಪೀನ ಮಸೂರದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಗಳು

ವಸ್ತುವಿನ ಸ್ಥಾನ	ಪ್ರತಿಬಿಂಬದ ಸ್ಥಾನ	ಸ್ವರೂಪ
ಅನಂತದಲ್ಲಿ	F₂ ನಲ್ಲಿ	ನೈಜ, ತಲೆಕೆಳಗೆ, ಅತಿ ಚಿಕ್ಕದು
2F₁ ಗಿಂತ ಆಚೆಗೆ	F₂ ಮತ್ತು 2F₂ ನಡುವೆ	ನೈಜ, ತಲೆಕೆಳಗೆ, ಚಿಕ್ಕದು
2F₁ ನಲ್ಲಿ	2F₂ ನಲ್ಲಿ	ನೈಜ, ತಲೆಕೆಳಗೆ, ಸಮಗಾತ್ರ
F₁ ಮತ್ತು 2F₁ ನಡುವೆ	2F₂ ಗಿಂತ ಆಚೆಗೆ	ನೈಜ, ತಲೆಕೆಳಗೆ, ದೊಡ್ಡದು
F₁ ನಲ್ಲಿ	ಅನಂತದಲ್ಲಿ	ನೈಜ, ತಲೆಕೆಳಗೆ, ಅತಿ ದೊಡ್ಡದು
O ಮತ್ತು F₁ ನಡುವೆ	ವಸ್ತುವಿರುವ ಬದಿಯಲ್ಲಿ	ಮಿಥ್ಯ, ನೇರ, ದೊಡ್ಡದು

ನಿಮ್ನ ಮಸೂರದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ

ವಸ್ತು ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ನಿಮ್ನ ಮಸೂರವು ಮಿಥ್ಯ, ನೇರ ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಬಿಂಬವು ವಸ್ತುವಿರುವ ಬದಿಯಲ್ಲಿ O ಮತ್ತು F₁ ನಡುವೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

15. ಮಸೂರ ಸೂತ್ರ ಮತ್ತು ವರ್ಧನೆ

ಮಸೂರ ಸೂತ್ರ

1/f = 1/v - 1/u

ಇಲ್ಲಿ:

• f = ಮಸೂರದ ನಾಭಿದೂರ.
• v = ಪ್ರತಿಬಿಂಬದ ದೂರ.
• u = ವಸ್ತುವಿನ ದೂರ.

ಮಸೂರದ ರೇಖೀಯ ವರ್ಧನೆ

m = h'/h = v/u

• m = ರೇಖೀಯ ವರ್ಧನೆ.
• h' = ಪ್ರತಿಬಿಂಬದ ಎತ್ತರ.
• h = ವಸ್ತುವಿನ ಎತ್ತರ.

ಮಸೂರಗಳಿಗೆ ಕಾರ್ಟೀಸಿಯನ್ ಚಿಹ್ನಾ ನಿಯಮಗಳು

1. ಎಲ್ಲಾ ದೂರಗಳನ್ನು ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
2. ಬೆಳಕಿನ ಆಗಮನದ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಅಳೆಯುವ ದೂರ ಧನಾತ್ಮಕ.
3. ಬೆಳಕಿನ ಆಗಮನದ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಅಳೆಯುವ ದೂರ ಋಣಾತ್ಮಕ.
4. ಪ್ರಧಾನ ಅಕ್ಷದ ಮೇಲಿನ ಎತ್ತರ ಧನಾತ್ಮಕ.
5. ಪ್ರಧಾನ ಅಕ್ಷದ ಕೆಳಗಿನ ಎತ್ತರ ಋಣಾತ್ಮಕ.

ದರ್ಪಣದ ವರ್ಧನೆಯ ಸೂತ್ರ m = -v/u. ಮಸೂರದ ವರ್ಧನೆಯ ಸೂತ್ರ m = v/u. ಈ ಎರಡನ್ನು ಗೊಂದಲಪಡಿಸಬಾರದು.

16. ಮಸೂರದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ

ಮಸೂರವು ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವ ಅಥವಾ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಮಸೂರದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

P = 1/f

ಇಲ್ಲಿ f ಅನ್ನು ಮೀಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಳೆಯಬೇಕು.

ಮಸೂರದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ SI ಏಕಮಾನ = ಡಯಾಪ್ಟರ್ (D)

ಮಸೂರದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಚಿಹ್ನೆ

ಮಸೂರ	ಸಾಮರ್ಥ್ಯ
ಪೀನ ಮಸೂರ	ಧನಾತ್ಮಕ (+)
ನಿಮ್ನ ಮಸೂರ	ಋಣಾತ್ಮಕ (-)

ಒಂದು ಮೀಟರ್ ನಾಭಿದೂರವಿರುವ ಮಸೂರದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಒಂದು ಡಯಾಪ್ಟರ್ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.

17. ಸಂಖ್ಯಾತ್ಮಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು

ಉದಾಹರಣೆ 1: ದರ್ಪಣ ಸೂತ್ರ

ಪ್ರಶ್ನೆ: ಒಂದು ನಿಮ್ನ ದರ್ಪಣದ ನಾಭಿದೂರ -15 cm. ವಸ್ತುವನ್ನು ದರ್ಪಣದ ಮುಂದೆ 30 cm ದೂರದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿದರೆ ಪ್ರತಿಬಿಂಬದ ದೂರವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಿರಿ.

ಕೊಟ್ಟಿರುವುದು:

• f = -15 cm
• u = -30 cm
• v = ?

ದರ್ಪಣ ಸೂತ್ರ:

1/f = 1/v + 1/u

1/(-15) = 1/v + 1/(-30)

-1/15 = 1/v - 1/30

1/v = -1/15 + 1/30

1/v = -1/30

v = -30 cm

ಉತ್ತರ: ಪ್ರತಿಬಿಂಬವು ದರ್ಪಣದ ಮುಂದೆ 30 cm ದೂರದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಉದಾಹರಣೆ 2: ಮಸೂರ ಸೂತ್ರ

ಪ್ರಶ್ನೆ: ಒಂದು ಪೀನ ಮಸೂರದ ನಾಭಿದೂರ +10 cm. ವಸ್ತುವನ್ನು ಮಸೂರದ ಮುಂದೆ 15 cm ದೂರದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿದರೆ ಪ್ರತಿಬಿಂಬದ ದೂರವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಿರಿ.

ಕೊಟ್ಟಿರುವುದು:

• f = +10 cm
• u = -15 cm
• v = ?

ಮಸೂರ ಸೂತ್ರ:

1/f = 1/v - 1/u

1/10 = 1/v - 1/(-15)

1/10 = 1/v + 1/15

1/v = 1/10 - 1/15

1/v = 1/30

v = +30 cm

ಉತ್ತರ: ಪ್ರತಿಬಿಂಬವು ಮಸೂರದ ಇನ್ನೊಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ 30 cm ದೂರದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಉದಾಹರಣೆ 3: ಮಸೂರದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ

ಪ್ರಶ್ನೆ: ಒಂದು ಪೀನ ಮಸೂರದ ನಾಭಿದೂರ 50 cm. ಅದರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಿರಿ.

ನಾಭಿದೂರ = 50 cm = 0.5 m

P = 1/f = 1/0.5 = +2 D

ಉತ್ತರ: ಮಸೂರದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ +2 ಡಯಾಪ್ಟರ್.

ಉದಾಹರಣೆ 4: ದರ್ಪಣದ ವರ್ಧನೆ

ಪ್ರಶ್ನೆ: ಒಂದು ದರ್ಪಣದಲ್ಲಿ u = -20 cm ಮತ್ತು v = -40 cm ಆಗಿದ್ದರೆ ವರ್ಧನೆಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಿರಿ.

m = -v/u = -(-40)/(-20) = -2

ಉತ್ತರ: ವರ್ಧನೆ -2. ಪ್ರತಿಬಿಂಬವು ತಲೆಕೆಳಗಾಗಿದ್ದು ವಸ್ತುವಿನ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ.

ಉದಾಹರಣೆ 5: ಮಸೂರದ ವರ್ಧನೆ

ಪ್ರಶ್ನೆ: ಒಂದು ಮಸೂರದಲ್ಲಿ u = -20 cm ಮತ್ತು v = +40 cm ಆಗಿದ್ದರೆ ವರ್ಧನೆಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಿರಿ.

m = v/u = 40/(-20) = -2

ಉತ್ತರ: ವರ್ಧನೆ -2. ಪ್ರತಿಬಿಂಬವು ತಲೆಕೆಳಗಾಗಿದ್ದು ವಸ್ತುವಿನ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ.

18. ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು

ಪ್ರ.1. ಬೆಳಕಿನ ಪ್ರತಿಫಲನ ಎಂದರೇನು?

ಉ: ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣವು ಒಂದು ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಬಡಿದು ಅದೇ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗುವ ವಿದ್ಯಮಾನವನ್ನು ಬೆಳಕಿನ ಪ್ರತಿಫಲನ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರ.2. ಪ್ರತಿಫಲನದ ಎರಡು ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.

ಉ:

1. ಆಗಮನ ಕೋನವು ಪ್ರತಿಫಲನ ಕೋನಕ್ಕೆ ಸಮನಾಗಿರುತ್ತದೆ.
2. ಆಗತ ಕಿರಣ, ಪ್ರತಿಫಲಿತ ಕಿರಣ ಮತ್ತು ಲಂಬ ಒಂದೇ ಸಮತಲದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ.

ಪ್ರ.3. ಗೋಳೀಯ ದರ್ಪಣಗಳು ಎಂದರೇನು?

ಉ: ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವ ಮೇಲ್ಮೈ ಗೋಳದ ಒಂದು ಭಾಗದಂತೆ ಇರುವ ದರ್ಪಣಗಳನ್ನು ಗೋಳೀಯ ದರ್ಪಣಗಳು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರ.4. ನಿಮ್ನ ದರ್ಪಣ ಮತ್ತು ಪೀನ ದರ್ಪಣಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇನು?

ಉ: ನಿಮ್ನ ದರ್ಪಣದ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವ ಮೇಲ್ಮೈ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಪೀನ ದರ್ಪಣದ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವ ಮೇಲ್ಮೈ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.

ಪ್ರ.5. ಗೋಳೀಯ ದರ್ಪಣದ ನಾಭಿದೂರ ಮತ್ತು ವಕ್ರತಾ ತ್ರಿಜ್ಯದ ಸಂಬಂಧವೇನು?

ಉ: ನಾಭಿದೂರವು ವಕ್ರತಾ ತ್ರಿಜ್ಯದ ಅರ್ಧದಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ.

f = R/2

ಪ್ರ.6. ಪೀನ ದರ್ಪಣವನ್ನು ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಏಕೆ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ?

ಉ: ಪೀನ ದರ್ಪಣವು ವಿಶಾಲವಾದ ದೃಷ್ಟಿಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಸ್ತುಗಳ ನೇರ, ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಪ್ರ.7. ಬೆಳಕಿನ ವಕ್ರೀಭವನ ಎಂದರೇನು?

ಉ: ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣವು ಒಂದು ಪಾರದರ್ಶಕ ಮಾಧ್ಯಮದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಪಾರದರ್ಶಕ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ಓರೆಯಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ಅದರ ದಿಕ್ಕು ಬದಲಾಗುವ ವಿದ್ಯಮಾನವನ್ನು ವಕ್ರೀಭವನ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರ.8. ವಕ್ರೀಭವನ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಎಂದರೇನು?

ಉ: ನಿರ್ವಾತದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿನ ವೇಗ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿನ ವೇಗದ ಅನುಪಾತವನ್ನು ನಿರಪೇಕ್ಷ ವಕ್ರೀಭವನ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

n = c/v

ಪ್ರ.9. ಪೀನ ಮಸೂರ ಎಂದರೇನು?

ಉ: ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ದಪ್ಪವಾಗಿದ್ದು ಅಂಚುಗಳಲ್ಲಿ ತೆಳುವಾಗಿರುವ ಮಸೂರವನ್ನು ಪೀನ ಮಸೂರ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರ.10. ನಿಮ್ನ ಮಸೂರ ಎಂದರೇನು?

ಉ: ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ತೆಳುವಾಗಿದ್ದು ಅಂಚುಗಳಲ್ಲಿ ದಪ್ಪವಾಗಿರುವ ಮಸೂರವನ್ನು ನಿಮ್ನ ಮಸೂರ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರ.11. ಮಸೂರದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಎಂದರೇನು?

ಉ: ಮಸೂರದ ನಾಭಿದೂರದ ಮೀಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ವಿಲೋಮವನ್ನು ಮಸೂರದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

P = 1/f

ಪ್ರ.12. ಮಸೂರದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಏಕಮಾನ ಯಾವುದು?

ಉ: ಡಯಾಪ್ಟರ್ (D).

ಪ್ರ.13. ಪೀನ ಮಸೂರದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಧನಾತ್ಮಕವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೇ ಅಥವಾ ಋಣಾತ್ಮಕವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೇ?

ಉ: ಪೀನ ಮಸೂರದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಧನಾತ್ಮಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಪ್ರ.14. ನಿಮ್ನ ಮಸೂರವು ಯಾವ ರೀತಿಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ?

ಉ: ಮಿಥ್ಯ, ನೇರ ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಪ್ರ.15. ಮಸೂರದ ವರ್ಧನೆಯ ಸೂತ್ರ ಬರೆಯಿರಿ.

ಉ:

m = h'/h = v/u

19. ತ್ವರಿತ ಪುನರಾವರ್ತನೆ

ವಿಷಯ	ಸೂತ್ರ / ಮುಖ್ಯ ಅಂಶ
ಬೆಳಕಿನ ವೇಗ	3 × 108 m/s
ಪ್ರತಿಫಲನ ನಿಯಮ	i = r
ವಕ್ರತಾ ತ್ರಿಜ್ಯ	R = 2f
ದರ್ಪಣ ಸೂತ್ರ	1/f = 1/v + 1/u
ದರ್ಪಣ ವರ್ಧನೆ	m = -v/u
ವಕ್ರೀಭವನ ಸೂಚ್ಯಂಕ	n = c/v
ಸ್ನೆಲ್ ನಿಯಮ	sin i / sin r = ಸ್ಥಿರಾಂಕ
ಮಸೂರ ಸೂತ್ರ	1/f = 1/v - 1/u
ಮಸೂರ ವರ್ಧನೆ	m = v/u
ಮಸೂರದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ	P = 1/f (ಮೀಟರ್‌ನಲ್ಲಿ)
ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಏಕಮಾನ	ಡಯಾಪ್ಟರ್ (D)

ನೆನಪಿಡಿ: ದರ್ಪಣದ ಸೂತ್ರ ಮತ್ತು ಮಸೂರದ ಸೂತ್ರಗಳ ಚಿಹ್ನೆಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ಸಂಖ್ಯಾತ್ಮಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸುವಾಗ ಚಿಹ್ನಾ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಅನ್ವಯಿಸಿ.

20. ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು

ಒಂದು ಅಂಕದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು

1. ಬೆಳಕಿನ ವೇಗದ SI ಏಕಮಾನ ಯಾವುದು?
2. ಪ್ರತಿಫಲನದ ಮೊದಲ ನಿಯಮವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.
3. ನಿಮ್ನ ದರ್ಪಣದ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವ ಮೇಲ್ಮೈ ಎಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ?
4. ವಕ್ರೀಭವನ ಸೂಚ್ಯಂಕದ ಸೂತ್ರ ಬರೆಯಿರಿ.
5. ಮಸೂರದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಏಕಮಾನ ಯಾವುದು?
6. ಪೀನ ಮಸೂರವು ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುತ್ತದೆಯೇ ಅಥವಾ ಬೇರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆಯೇ?

ಎರಡು ಅಂಕದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು

1. ನಿಮ್ನ ಮತ್ತು ಪೀನ ದರ್ಪಣಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.
2. ಪ್ರತಿಫಲನದ ಎರಡು ನಿಯಮಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.
3. ವಕ್ರೀಭವನದ ಎರಡು ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.
4. ಪೀನ ಮತ್ತು ನಿಮ್ನ ಮಸೂರಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.
5. ದರ್ಪಣದ ವರ್ಧನೆಯ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.

ಮೂರು ಅಂಕದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು

1. ಗೋಳೀಯ ದರ್ಪಣಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಪದಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.
2. ಪೀನ ದರ್ಪಣದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ರಚನೆಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.
3. ವಕ್ರೀಭವನ ಸೂಚ್ಯಂಕವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.
4. ಪೀನ ಮಸೂರದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ರಚನೆಯ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.
5. ಮಸೂರದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಎಂದರೇನು? ಅದರ ಏಕಮಾನವನ್ನು ತಿಳಿಸಿ.

ಸಂಖ್ಯಾತ್ಮಕ ಅಭ್ಯಾಸ

1. ಒಂದು ನಿಮ್ನ ದರ್ಪಣದ ನಾಭಿದೂರ -20 cm. ಅದರ ವಕ್ರತಾ ತ್ರಿಜ್ಯವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಿರಿ.
2. ಒಂದು ಪೀನ ಮಸೂರದ ನಾಭಿದೂರ 25 cm. ಅದರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಿರಿ.
3. ಒಂದು ನಿಮ್ನ ದರ್ಪಣದಲ್ಲಿ u = -30 cm ಮತ್ತು v = -60 cm. ವರ್ಧನೆಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಿರಿ.
4. ಒಂದು ಮಸೂರದ ನಾಭಿದೂರ -50 cm. ಅದರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಿರಿ.
5. ಒಂದು ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿನ ವೇಗ 2 × 10⁸ m/s ಆಗಿದ್ದರೆ ಅದರ ವಕ್ರೀಭವನ ಸೂಚ್ಯಂಕವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಿರಿ.

ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ವಿಶೇಷ ತಯಾರಿ:

• ನಿಮ್ನ ಮತ್ತು ಪೀನ ದರ್ಪಣಗಳ ಕಿರಣ ನಕ್ಷೆಗಳು.
• ಪೀನ ಮತ್ತು ನಿಮ್ನ ಮಸೂರಗಳ ಕಿರಣ ನಕ್ಷೆಗಳು.
• ದರ್ಪಣ ಸೂತ್ರ ಮತ್ತು ಮಸೂರ ಸೂತ್ರದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು.
• ವರ್ಧನೆ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳು.
• ಪ್ರತಿಫಲನ ಮತ್ತು ವಕ್ರೀಭವನದ ನಿಯಮಗಳು.

MG SCHOOL SCIENCE

ವಿಜ್ಞಾನ ಕಲಿಯೋಣ – ಜ್ಞಾನ ಬೆಳೆಸೋಣ

10ನೇ ತರಗತಿ ವಿಜ್ಞಾನ | ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮ

ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಅಧ್ಯಯನ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು