Kannada Medium | Acids Bases And Salts | Notes

CLASS 10 SCIENCE KANNADA MEDIUM

ಆಮ್ಲಗಳು, ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲಗಳು ಮತ್ತು ಲವಣಗಳು

ACIDS, BASES AND SALTS

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಧ್ಯಾಯದ ಅಧ್ಯಯನ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು

📚 ವಿಷಯ ಸೂಚಿ

1. ಆಮ್ಲಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲಗಳು 2. ಸೂಚಕಗಳು (Indicators) 3. ಆಮ್ಲಗಳು ಮತ್ತು ಲೋಹಗಳ ಕ್ರಿಯೆ 4. ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಮ್ಲಗಳ ಕ್ರಿಯೆ 5. ತಟಸ್ಥೀಕರಣ ಕ್ರಿಯೆ 6. pH ಮಾಪಕ 7. ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ pH ನ ಮಹತ್ವ 8. ಲವಣಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ವಿಧಗಳು 9. ಪ್ರಮುಖ ಲವಣಗಳು 10. ಸ್ಫಟಿಕೀಕರಣದ ನೀರು 11. ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು 12. ತ್ವರಿತ ಪುನರಾವರ್ತನೆ

1. ಆಮ್ಲಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲಗಳು

ಆಮ್ಲಗಳು (Acids)

ಜಲೀಯ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಅಯಾನುಗಳನ್ನು (H⁺) ಅಥವಾ ಹೈಡ್ರೋನಿಯಂ ಅಯಾನುಗಳನ್ನು (H₃O⁺) ನೀಡುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಆಮ್ಲಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಆಮ್ಲಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳು

ಆಮ್ಲ	ರಾಸಾಯನಿಕ ಸೂತ್ರ
ಹೈಡ್ರೋಕ್ಲೋರಿಕ್ ಆಮ್ಲ	HCl
ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲ	H₂SO₄
ನೈಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲ	HNO₃
ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲ	CH₃COOH
ಸಿಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲ	C₆H₈O₇
ಟಾರ್ಟಾರಿಕ್ ಆಮ್ಲ	C₄H₆O₆

ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲಗಳು (Bases)

ಜಲೀಯ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅಯಾನುಗಳನ್ನು (OH⁻) ನೀಡುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲ	ರಾಸಾಯನಿಕ ಸೂತ್ರ
ಸೋಡಿಯಂ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡ್	NaOH
ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಂ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡ್	KOH
ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡ್	Ca(OH)₂
ಮೆಗ್ನೀಷಿಯಂ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡ್	Mg(OH)₂

ಗಮನಿಸಿ: ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗುವ ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲಗಳನ್ನು ಕ್ಷಾರಗಳು (Alkalis) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲಗಳು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಆಮ್ಲಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಗುಣಗಳು

• ಹುಳಿ ರುಚಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.
• ನೀಲಿ ಲಿಟ್ಮಸ್ ಕಾಗದವನ್ನು ಕೆಂಪಾಗಿಸುತ್ತವೆ.
• ಕೆಲವು ಲೋಹಗಳೊಂದಿಗೆ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸಿ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಅನಿಲ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.
• ಜಲೀಯ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ.

ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಗುಣಗಳು

• ಕಹಿ ರುಚಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.
• ಸ್ಪರ್ಶಕ್ಕೆ ಜಾರು ಗುಣ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.
• ಕೆಂಪು ಲಿಟ್ಮಸ್ ಕಾಗದವನ್ನು ನೀಲಿಯಾಗಿಸುತ್ತವೆ.
• ಜಲೀಯ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ.

ಎಚ್ಚರಿಕೆ: ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿನ ಯಾವುದೇ ಆಮ್ಲ ಅಥವಾ ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲವನ್ನು ರುಚಿ ನೋಡುವುದು ಅಥವಾ ನೇರವಾಗಿ ಕೈಯಿಂದ ಮುಟ್ಟುವುದು ಅಪಾಯಕಾರಿ.

2. ಸೂಚಕಗಳು (Indicators)

ಆಮ್ಲ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಬಣ್ಣ ಬದಲಾಯಿಸುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸೂಚಕಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೂಚಕಗಳು

ಸೂಚಕ	ಆಮ್ಲದಲ್ಲಿ	ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲದಲ್ಲಿ
ನೀಲಿ ಲಿಟ್ಮಸ್	ಕೆಂಪಾಗುತ್ತದೆ	ಬದಲಾವಣೆಯಿಲ್ಲ
ಕೆಂಪು ಲಿಟ್ಮಸ್	ಬದಲಾವಣೆಯಿಲ್ಲ	ನೀಲಿಯಾಗುತ್ತದೆ
ಅರಿಶಿನ	ಹಳದಿ	ಕೆಂಪು-ಕಂದು
ಚೀನೀ ಗುಲಾಬಿ ಸೂಚಕ	ಗಾಢ ಗುಲಾಬಿ	ಹಸಿರು

ಕೃತಕ ಸೂಚಕಗಳು

ಸೂಚಕ	ಆಮ್ಲದಲ್ಲಿ	ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲದಲ್ಲಿ
ಮಿಥೈಲ್ ಆರೆಂಜ್	ಕೆಂಪು	ಹಳದಿ
ಫಿನಾಲ್ಫ್ಥಲೀನ್	ಬಣ್ಣವಿಲ್ಲ	ಗುಲಾಬಿ

ವಾಸನೆ ಆಧಾರಿತ ಸೂಚಕಗಳು

ಈರುಳ್ಳಿ, ವೆನಿಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ಲವಂಗದಂತಹ ವಸ್ತುಗಳು ವಾಸನೆ ಆಧಾರಿತ ಸೂಚಕಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳ ವಾಸನೆ ಆಮ್ಲೀಯ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲೀಯ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ವರ್ತಿಸಬಹುದು.

3. ಆಮ್ಲಗಳು ಮತ್ತು ಲೋಹಗಳ ನಡುವಿನ ಕ್ರಿಯೆ

ಆಮ್ಲಗಳು ಕೆಲವು ಲೋಹಗಳೊಂದಿಗೆ ವರ್ತಿಸಿ ಲವಣ ಮತ್ತು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಅನಿಲವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ.

ಲೋಹ + ಆಮ್ಲ → ಲವಣ + ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಅನಿಲ

ಉದಾಹರಣೆ:

Zn + 2HCl → ZnCl₂ + H₂↑

ಸತು ಹೈಡ್ರೋಕ್ಲೋರಿಕ್ ಆಮ್ಲದೊಂದಿಗೆ ವರ್ತಿಸಿ ಸತು ಕ್ಲೋರೈಡ್ ಮತ್ತು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಅನಿಲವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.

ಆಮ್ಲಗಳು ಲೋಹದ ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಕ್ರಿಯೆ

ಲೋಹದ ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್ + ಆಮ್ಲ → ಲವಣ + ನೀರು + CO₂

Na₂CO₃ + 2HCl → 2NaCl + H₂O + CO₂

ಲೋಹದ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಕ್ರಿಯೆ

NaHCO₃ + HCl → NaCl + H₂O + CO₂

ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಪರೀಕ್ಷೆ

ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಅನಿಲವನ್ನು ಸುಣ್ಣದ ತಿಳಿನೀರಿನ ಮೂಲಕ ಹಾಯಿಸಿದಾಗ ಅದು ಹಾಲಿನಂತೆ ಬಿಳಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

Ca(OH)₂ + CO₂ → CaCO₃ + H₂O

4. ಆಮ್ಲಗಳು ಮತ್ತು ಲೋಹದ ಆಕ್ಸೈಡ್‌ಗಳ ನಡುವಿನ ಕ್ರಿಯೆ

ಲೋಹದ ಆಕ್ಸೈಡ್‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲೀಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇವು ಆಮ್ಲಗಳೊಂದಿಗೆ ವರ್ತಿಸಿ ಲವಣ ಮತ್ತು ನೀರನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ.

ಲೋಹದ ಆಕ್ಸೈಡ್ + ಆಮ್ಲ → ಲವಣ + ನೀರು

ಉದಾಹರಣೆ:

CuO + 2HCl → CuCl₂ + H₂O

ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ತಾಮ್ರದ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಹೈಡ್ರೋಕ್ಲೋರಿಕ್ ಆಮ್ಲದೊಂದಿಗೆ ವರ್ತಿಸಿ ತಾಮ್ರದ ಕ್ಲೋರೈಡ್ ಮತ್ತು ನೀರನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ನೆನಪಿಡಿ: ಲೋಹದ ಆಕ್ಸೈಡ್‌ಗಳು ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲೀಯ ಆಕ್ಸೈಡ್‌ಗಳು. ಅನೇಕ ಲೋಹವಲ್ಲದ ಆಕ್ಸೈಡ್‌ಗಳು ಆಮ್ಲೀಯ ಆಕ್ಸೈಡ್‌ಗಳಾಗಿವೆ.

5. ತಟಸ್ಥೀಕರಣ ಕ್ರಿಯೆ (Neutralisation)

ಆಮ್ಲ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲ ಪರಸ್ಪರ ವರ್ತಿಸಿ ಲವಣ ಮತ್ತು ನೀರನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ತಟಸ್ಥೀಕರಣ ಕ್ರಿಯೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಆಮ್ಲ + ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲ → ಲವಣ + ನೀರು

HCl + NaOH → NaCl + H₂O

ತಟಸ್ಥೀಕರಣದ ಉಪಯೋಗಗಳು

• ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಅಧಿಕ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಆಂಟಾಸಿಡ್‌ಗಳು ತಟಸ್ಥಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.
• ಆಮ್ಲೀಯ ಮಣ್ಣಿಗೆ ಸುಣ್ಣವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಕೀಟಗಳ ಕಡಿತದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಕೆಲವು ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ತ ತಟಸ್ಥೀಕರಣ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು.
• ಕೈಗಾರಿಕಾ ತ್ಯಾಜ್ಯನೀರಿನ pH ಅನ್ನು ಸರಿಹೊಂದಿಸಲು ತಟಸ್ಥೀಕರಣ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

6. pH ಮಾಪಕ (pH Scale)

ದ್ರಾವಣದ ಆಮ್ಲೀಯ ಅಥವಾ ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲೀಯ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಬಳಸುವ ಮಾಪಕವನ್ನು pH ಮಾಪಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

pH ಮೌಲ್ಯವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 0 ರಿಂದ 14 ರವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.

pH ಮಾಪಕದ ಚಿತ್ರಾತ್ಮಕ ವಿವರಣೆ

0

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

pH ಮೌಲ್ಯ	ಸ್ವಭಾವ
7 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ	ಆಮ್ಲೀಯ
7	ತಟಸ್ಥ
7 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು	ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲೀಯ

ಕೆಲವು ವಸ್ತುಗಳ ಅಂದಾಜು pH ಮೌಲ್ಯಗಳು

ವಸ್ತು	ಅಂದಾಜು pH
ನಿಂಬೆ ರಸ	2
ವಿನೆಗರ್	3
ಟೊಮೇಟೊ ರಸ	4
ಶುದ್ಧ ನೀರು	7
ಅಡಿಗೆ ಸೋಡಾ ದ್ರಾವಣ	8–9
ಸೋಪಿನ ದ್ರಾವಣ	9–10
ಸೋಡಿಯಂ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡ್ ದ್ರಾವಣ	13–14

ಗಮನಿಸಿ: pH ಮೌಲ್ಯಗಳು ಸಾಂದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬದಲಾಗಬಹುದು.

7. ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ pH ನ ಮಹತ್ವ

1. ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ pH

ನಮ್ಮ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಹೈಡ್ರೋಕ್ಲೋರಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಆಹಾರದ ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಧಿಕ ಆಮ್ಲ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾದಾಗ ಆಂಟಾಸಿಡ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

2. ಹಲ್ಲುಗಳ ಆರೋಗ್ಯದಲ್ಲಿ pH

ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿನ pH ಸುಮಾರು 5.5 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ ಹಲ್ಲುಗಳ ಎನಾಮೆಲ್ ಹಾಳಾಗಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬಹುದು. ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿಡುವುದು ಮುಖ್ಯ.

3. ಮಣ್ಣಿನ pH

ಸಸ್ಯಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಮಣ್ಣಿನ pH ಅಗತ್ಯ. ಆಮ್ಲೀಯ ಮಣ್ಣಿಗೆ ಸುಣ್ಣವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಅದರ pH ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು.

4. ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ pH

ಜೀವಿಗಳ ದೇಹದ ವಿವಿಧ ಜೈವಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ pH ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.

5. ಸ್ವಯಂ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಆಮ್ಲಗಳು

ಜೇನುನೊಣದ ಕಡಿತ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಕೀಟಗಳ ಕಡಿತದಿಂದ ಆಮ್ಲೀಯ ಅಥವಾ ಇತರ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ಸೂಕ್ತ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯಬೇಕು.

8. ಲವಣಗಳು (Salts)

ಆಮ್ಲ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲಗಳ ನಡುವಿನ ತಟಸ್ಥೀಕರಣ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಲವಣಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

HCl + NaOH → NaCl + H₂O

ಲವಣಗಳ ಕುಟುಂಬ

ಒಂದೇ ಧನ ಅಯಾನು ಅಥವಾ ಒಂದೇ ಋಣ ಅಯಾನನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಲವಣಗಳನ್ನು ಲವಣಗಳ ಕುಟುಂಬ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಲವಣ	ರಾಸಾಯನಿಕ ಸೂತ್ರ
ಸೋಡಿಯಂ ಕ್ಲೋರೈಡ್	NaCl
ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಂ ಕ್ಲೋರೈಡ್	KCl
ಸೋಡಿಯಂ ಸಲ್ಫೇಟ್	Na₂SO₄
ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಕ್ಲೋರೈಡ್	CaCl₂

9. ಪ್ರಮುಖ ಲವಣಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಉಪಯೋಗಗಳು

1. ಸೋಡಿಯಂ ಕ್ಲೋರೈಡ್ (NaCl)

• ಸಾಮಾನ್ಯ ಉಪ್ಪು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
• ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.
• ಇತರ ಹಲವು ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುವಾಗಿದೆ.

2. ಸೋಡಿಯಂ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡ್ (NaOH)

ಸೋಡಿಯಂ ಕ್ಲೋರೈಡ್‌ನ ಜಲೀಯ ದ್ರಾವಣದ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಭಜನೆಯಿಂದ ಸೋಡಿಯಂ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡ್, ಕ್ಲೋರಿನ್ ಮತ್ತು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ.

2NaCl + 2H₂O → 2NaOH + Cl₂ + H₂

ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಕ್ಲೋರ್-ಆಲ್ಕಲಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

3. ಬ್ಲೀಚಿಂಗ್ ಪೌಡರ್ (CaOCl₂)

ಒಣಗಿದ ಆರಿಸಿದ ಸುಣ್ಣದ ಮೇಲೆ ಕ್ಲೋರಿನ್ ಅನಿಲದ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಬ್ಲೀಚಿಂಗ್ ಪೌಡರ್ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

Ca(OH)₂ + Cl₂ → CaOCl₂ + H₂O

ಉಪಯೋಗಗಳು:

• ಕುಡಿಯುವ ನೀರನ್ನು ಸೋಂಕುರಹಿತಗೊಳಿಸಲು.
• ಬಟ್ಟೆಗಳ ಬಿಳುಪುಗೊಳಿಸಲು.
• ಕಾಗದದ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ.

4. ಅಡಿಗೆ ಸೋಡಾ (NaHCO₃)

ರಾಸಾಯನಿಕ ಹೆಸರು: ಸೋಡಿಯಂ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್.

ಉಪಯೋಗಗಳು:

• ಅಡಿಗೆ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ.
• ಬೇಕಿಂಗ್ ಪೌಡರ್ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ.
• ಕೆಲವು ಆಂಟಾಸಿಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ.
• ಅಗ್ನಿಶಾಮಕಗಳಲ್ಲಿ.

2NaHCO₃ → Na₂CO₃ + H₂O + CO₂

ಅಡಿಗೆ ಸೋಡಾವನ್ನು ಬಿಸಿ ಮಾಡಿದಾಗ ಸೋಡಿಯಂ ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್, ನೀರು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

5. ತೊಳೆಯುವ ಸೋಡಾ (Na₂CO₃·10H₂O)

ರಾಸಾಯನಿಕ ಹೆಸರು: ಸೋಡಿಯಂ ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್ ಡೆಕಾಹೈಡ್ರೇಟ್.

ಉಪಯೋಗಗಳು:

• ಬಟ್ಟೆ ತೊಳೆಯಲು.
• ಗಟ್ಟಿನೀರನ್ನು ಮೃದುಗೊಳಿಸಲು.
• ಗಾಜು, ಸಾಬೂನು ಮತ್ತು ಕಾಗದದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ.

6. ಪ್ಲಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಪ್ಯಾರಿಸ್ (CaSO₄·½H₂O)

ಜಿಪ್ಸಮ್ ಅನ್ನು ಸುಮಾರು 373 K ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಿಸಿ ಮಾಡಿದಾಗ ಪ್ಲಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

CaSO₄·2H₂O → CaSO₄·½H₂O + 1½H₂O

ಉಪಯೋಗಗಳು:

• ಮುರಿದ ಮೂಳೆಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ಪ್ಲಾಸ್ಟರ್ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ.
• ಆಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರಿಕ ವಸ್ತುಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ.
• ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲ್ಮೈ ಸುಂದರಗೊಳಿಸಲು.

10. ಸ್ಫಟಿಕೀಕರಣದ ನೀರು (Water of Crystallisation)

ಒಂದು ಲವಣದ ಒಂದು ಸೂತ್ರ ಘಟಕದಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಂಖ್ಯೆಯ ನೀರಿನ ಅಣುಗಳು ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಸ್ಫಟಿಕೀಕರಣದ ನೀರು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಉದಾಹರಣೆಗಳು

ವಸ್ತು	ರಾಸಾಯನಿಕ ಸೂತ್ರ
ತಾಮ್ರದ ಸಲ್ಫೇಟ್ ಪೆಂಟಾಹೈಡ್ರೇಟ್	CuSO₄·5H₂O
ಜಿಪ್ಸಮ್	CaSO₄·2H₂O
ತೊಳೆಯುವ ಸೋಡಾ	Na₂CO₃·10H₂O

ತಾಮ್ರದ ಸಲ್ಫೇಟ್ ಪ್ರಯೋಗ

ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದ ತಾಮ್ರದ ಸಲ್ಫೇಟ್ ಸ್ಫಟಿಕಗಳನ್ನು ಬಿಸಿ ಮಾಡಿದಾಗ ಅವು ಸ್ಫಟಿಕೀಕರಣದ ನೀರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ಜಲರಹಿತ ತಾಮ್ರದ ಸಲ್ಫೇಟ್ ಆಗುತ್ತವೆ.

CuSO₄·5H₂O → CuSO₄ + 5H₂O

ಮತ್ತೆ ನೀರನ್ನು ಸೇರಿಸಿದಾಗ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣ ಮರಳಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.

ಮುಖ್ಯ ಅಂಶ: ಸ್ಫಟಿಕೀಕರಣದ ನೀರು ಲವಣದ ಸ್ಫಟಿಕ ರಚನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.

11. ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು

ಪ್ರಶ್ನೆ 1: ಆಮ್ಲ ಎಂದರೇನು?

ಉತ್ತರ: ಜಲೀಯ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ H⁺ ಅಥವಾ H₃O⁺ ಅಯಾನುಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಆಮ್ಲಗಳು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 2: ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲ ಎಂದರೇನು?

ಉತ್ತರ: ಜಲೀಯ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ OH⁻ ಅಯಾನುಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲಗಳು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 3: ಸೂಚಕ ಎಂದರೇನು?

ಉತ್ತರ: ಆಮ್ಲೀಯ ಅಥವಾ ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲೀಯ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣ ಬದಲಾಯಿಸುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸೂಚಕಗಳು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 4: ತಟಸ್ಥೀಕರಣ ಕ್ರಿಯೆ ಎಂದರೇನು?

ಉತ್ತರ: ಆಮ್ಲ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲ ಪರಸ್ಪರ ವರ್ತಿಸಿ ಲವಣ ಮತ್ತು ನೀರನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ತಟಸ್ಥೀಕರಣ ಕ್ರಿಯೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 5: pH ಮಾಪಕ ಎಂದರೇನು?

ಉತ್ತರ: ದ್ರಾವಣದ ಆಮ್ಲೀಯ ಅಥವಾ ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲೀಯ ಗುಣವನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಬಳಸುವ ಮಾಪಕವೇ pH ಮಾಪಕ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 6: ಕ್ಲೋರ್-ಆಲ್ಕಲಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಎಂದರೇನು?

ಉತ್ತರ: ಸೋಡಿಯಂ ಕ್ಲೋರೈಡ್‌ನ ಜಲೀಯ ದ್ರಾವಣದ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಭಜನೆಯಿಂದ ಸೋಡಿಯಂ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡ್, ಕ್ಲೋರಿನ್ ಮತ್ತು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಕ್ಲೋರ್-ಆಲ್ಕಲಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 7: ಬ್ಲೀಚಿಂಗ್ ಪೌಡರ್‌ನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸೂತ್ರ ಮತ್ತು ಉಪಯೋಗಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಿ.

ಉತ್ತರ: ರಾಸಾಯನಿಕ ಸೂತ್ರ CaOCl₂. ಕುಡಿಯುವ ನೀರನ್ನು ಸೋಂಕುರಹಿತಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಬಿಳುಪುಗೊಳಿಸಲು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 8: ಅಡಿಗೆ ಸೋಡಾದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸೂತ್ರ ಯಾವುದು?

ಉತ್ತರ: NaHCO₃. ಇದರ ಹೆಸರು ಸೋಡಿಯಂ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್.

ಪ್ರಶ್ನೆ 9: ತೊಳೆಯುವ ಸೋಡಾದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸೂತ್ರ ಯಾವುದು?

ಉತ್ತರ: Na₂CO₃·10H₂O.

ಪ್ರಶ್ನೆ 10: ಸ್ಫಟಿಕೀಕರಣದ ನೀರು ಎಂದರೇನು?

ಉತ್ತರ: ಒಂದು ಲವಣದ ಸ್ಫಟಿಕ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುವ ನೀರಿನ ಅಣುಗಳನ್ನು ಸ್ಫಟಿಕೀಕರಣದ ನೀರು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 11: ಹಲ್ಲುಗಳು ಹಾಳಾಗಲು ಯಾವ pH ಮೌಲ್ಯ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು?

ಉತ್ತರ: ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿನ pH ಸುಮಾರು 5.5 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ ಹಲ್ಲುಗಳ ಎನಾಮೆಲ್ ಹಾಳಾಗಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬಹುದು.

ಪ್ರಶ್ನೆ 12: ಪ್ಲಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನ ಸೂತ್ರ ಬರೆಯಿರಿ.

ಉತ್ತರ: CaSO₄·½H₂O.

12. ಪ್ರಮುಖ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಮೀಕರಣಗಳು

ಕ್ರಿಯೆ	ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಮೀಕರಣ
ಸತು + ಹೈಡ್ರೋಕ್ಲೋರಿಕ್ ಆಮ್ಲ	Zn + 2HCl → ZnCl₂ + H₂
ಸೋಡಿಯಂ ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್ + HCl	Na₂CO₃ + 2HCl → 2NaCl + H₂O + CO₂
ಸುಣ್ಣದ ತಿಳಿನೀರು + CO₂	Ca(OH)₂ + CO₂ → CaCO₃ + H₂O
ತಟಸ್ಥೀಕರಣ	HCl + NaOH → NaCl + H₂O
ತಾಮ್ರದ ಆಕ್ಸೈಡ್ + HCl	CuO + 2HCl → CuCl₂ + H₂O
ಕ್ಲೋರ್-ಆಲ್ಕಲಿ ಕ್ರಿಯೆ	2NaCl + 2H₂O → 2NaOH + Cl₂ + H₂
ಬ್ಲೀಚಿಂಗ್ ಪೌಡರ್	Ca(OH)₂ + Cl₂ → CaOCl₂ + H₂O
ಅಡಿಗೆ ಸೋಡಾ ವಿಭಜನೆ	2NaHCO₃ → Na₂CO₃ + H₂O + CO₂
ಪ್ಲಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಪ್ಯಾರಿಸ್	CaSO₄·2H₂O → CaSO₄·½H₂O + 1½H₂O

13. ತ್ವರಿತ ಪುನರಾವರ್ತನೆ

ವಿಷಯ	ಮುಖ್ಯ ಅಂಶ
ಆಮ್ಲ	H⁺ / H₃O⁺ ನೀಡುತ್ತದೆ
ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲ	OH⁻ ನೀಡುತ್ತದೆ
ತಟಸ್ಥ ದ್ರಾವಣ	pH = 7
ಆಮ್ಲೀಯ ದ್ರಾವಣ	pH < 7
ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲೀಯ ದ್ರಾವಣ	pH > 7
ಸಾಮಾನ್ಯ ಉಪ್ಪು	NaCl
ಅಡಿಗೆ ಸೋಡಾ	NaHCO₃
ತೊಳೆಯುವ ಸೋಡಾ	Na₂CO₃·10H₂O
ಬ್ಲೀಚಿಂಗ್ ಪೌಡರ್	CaOCl₂
ಪ್ಲಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಪ್ಯಾರಿಸ್	CaSO₄·½H₂O
ಜಿಪ್ಸಮ್	CaSO₄·2H₂O
ಸ್ಫಟಿಕೀಕರಣದ ನೀರು	ಸ್ಫಟಿಕದಲ್ಲಿ ಸೇರಿರುವ ನೀರಿನ ಅಣುಗಳು

ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು

1. ಆಮ್ಲ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.
2. ಆಮ್ಲಗಳು ಲೋಹಗಳೊಂದಿಗೆ ವರ್ತಿಸಿದಾಗ ಯಾವ ಅನಿಲ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತದೆ?
3. ತಟಸ್ಥೀಕರಣ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಉದಾಹರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿವರಿಸಿ.
4. pH ಮಾಪಕದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಸಿ.
5. ಕ್ಲೋರ್-ಆಲ್ಕಲಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.
6. ಅಡಿಗೆ ಸೋಡಾದ ಮೂರು ಉಪಯೋಗಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.
7. ಬ್ಲೀಚಿಂಗ್ ಪೌಡರ್ ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಉಪಯೋಗಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಿ.
8. ತೊಳೆಯುವ ಸೋಡಾದ ಉಪಯೋಗಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.
9. ಪ್ಲಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಹೇಗೆ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ?
10. ಸ್ಫಟಿಕೀಕರಣದ ನೀರು ಎಂದರೇನು? ಉದಾಹರಣೆ ಕೊಡಿ.

MG SCHOOL SCIENCE

ವಿಜ್ಞಾನ ಕಲಿಯೋಣ – ಜ್ಞಾನ ಬೆಳೆಸೋಣ

10ನೇ ತರಗತಿ ವಿಜ್ಞಾನ | ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮ

ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಅಧ್ಯಯನ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು