Kannada Medium | Chemical Reactions And Equations

10ನೇ ತರಗತಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮ

ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಮೀಕರಣಗಳು

Chemical Reactions and Equations

ಅಧ್ಯಾಯದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಧ್ಯಯನ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು

📚 ವಿಷಯ ಸೂಚಿ

1. ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆ ಎಂದರೇನು? 2. ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಮೀಕರಣಗಳು 3. ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಮೀಕರಣಗಳ ಸಮತೋಲನ 4. ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ವಿಧಗಳು 5. ಆಕ್ಸೀಕರಣ ಮತ್ತು ಅಪಕರ್ಷಣ 6. ಲೋಹಗಳ ತುಕ್ಕು ಹಿಡಿಯುವಿಕೆ 7. ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಕಮಟುವಿಕೆ 8. ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಯೋಗಗಳು 9. ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು 10. ತ್ವರಿತ ಪುನರಾವರ್ತನೆ

1. ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆ ಎಂದರೇನು?

ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ವಸ್ತುಗಳು ರಾಸಾಯನಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿ ಹೊಸ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹೊಸ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಉದಾಹರಣೆ:

ಮೆಗ್ನೀಷಿಯಂ ರಿಬ್ಬನ್ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಉರಿದಾಗ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ಮೆಗ್ನೀಷಿಯಂ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

2Mg + O₂ → 2MgO

ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆ ಸಂಭವಿಸಿರುವುದನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಸೂಚನೆಗಳು

• ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಉಂಟಾಗುವುದು.
• ಅನಿಲ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವುದು.
• ಅವಕ್ಷೇಪ ಉಂಟಾಗುವುದು.
• ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಉಂಟಾಗುವುದು.
• ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಉಂಟಾಗುವುದು.

ನೆನಪಿಡಿ: ಇವು ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸೂಚನೆಗಳು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲೂ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದಿಲ್ಲ.

2. ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಮೀಕರಣಗಳು

ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಕೇತಗಳು ಮತ್ತು ಸೂತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಸೂಚಿಸುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಮೀಕರಣ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಉದಾಹರಣೆ:

ಮೆಗ್ನೀಷಿಯಂ + ಆಮ್ಲಜನಕ → ಮೆಗ್ನೀಷಿಯಂ ಆಕ್ಸೈಡ್

2Mg + O₂ → 2MgO

ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಮೀಕರಣದ ಭಾಗಗಳು

ಭಾಗ	ವಿವರಣೆ
ಅಭಿಕಾರಕಗಳು	ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ವಸ್ತುಗಳು.
ಉತ್ಪನ್ನಗಳು	ಕ್ರಿಯೆಯ ನಂತರ ಉಂಟಾಗುವ ಹೊಸ ವಸ್ತುಗಳು.
ಬಾಣದ ಗುರುತು (→)	ಕ್ರಿಯೆಯ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಸಂಕೇತಗಳು	ವಸ್ತುಗಳ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.

ಭೌತಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗಳ ಸಂಕೇತಗಳು

ಸಂಕೇತ	ಅರ್ಥ
(s)	ಘನ ಸ್ಥಿತಿ
(l)	ದ್ರವ ಸ್ಥಿತಿ
(g)	ಅನಿಲ ಸ್ಥಿತಿ
(aq)	ಜಲೀಯ ದ್ರಾವಣ
Δ	ಶಾಖ ನೀಡುವುದು
Sunlight	ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು

3. ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಮೀಕರಣಗಳ ಸಮತೋಲನ

ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯ ಮೊದಲು ಮತ್ತು ನಂತರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮೂಲಧಾತುವಿನ ಪರಮಾಣುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಸಮಾನವಾಗಿರುವಂತೆ ಸಮೀಕರಣವನ್ನು ಬರೆಯುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಮೀಕರಣದ ಸಮತೋಲನ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಸಮತೋಲನ ಏಕೆ ಅಗತ್ಯ?

ಇದು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ನಿಯಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತದೆ.

ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ನಿಯಮ: ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಅಥವಾ ನಾಶಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕ್ರಿಯೆಯ ಮೊದಲು ಮತ್ತು ನಂತರ ಒಟ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಒಂದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.

ಉದಾಹರಣೆ – ನೀರಿನ ರಚನೆ

ಅಸಮತೋಲಿತ ಸಮೀಕರಣ:

H₂ + O₂ → H₂O

ಸಮತೋಲಿತ ಸಮೀಕರಣ:

2H₂ + O₂ → 2H₂O

ಸಮತೋಲನದ ಹಂತಗಳು

1. ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಮೀಕರಣವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.
2. ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ಪರಮಾಣುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಎಣಿಸಿ.
3. ಅಗತ್ಯವಿರುವಲ್ಲಿ ಸೂತ್ರಗಳ ಮುಂದೆ ಗುಣಾಂಕಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ.
4. ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ಪರಮಾಣುಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ.
5. ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿನ ಪರಮಾಣುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಸಮಾನವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ.

ಮುಖ್ಯ ಸೂಚನೆ: ರಾಸಾಯನಿಕ ಸೂತ್ರದ ಕೆಳಗಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬಾರದು. ಸೂತ್ರದ ಮುಂದೆ ಮಾತ್ರ ಗುಣಾಂಕಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಬೇಕು.

4. ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ವಿಧಗಳು

1. ಸಂಯೋಜನಾ ಕ್ರಿಯೆ (Combination Reaction)

ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಅಭಿಕಾರಕಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದೇ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸಂಯೋಜನಾ ಕ್ರಿಯೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

CaO + H₂O → Ca(OH)₂ + ಶಾಖ

ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಆಕ್ಸೈಡ್ ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ವರ್ತಿಸಿ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡ್ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

2. ವಿಭಜನಾ ಕ್ರಿಯೆ (Decomposition Reaction)

ಒಂದು ಸಂಯುಕ್ತ ವಸ್ತುವು ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಸರಳ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾಗುವ ಕ್ರಿಯೆ.

CaCO₃ → CaO + CO₂

ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್ ಅನ್ನು ಬಿಸಿ ಮಾಡಿದಾಗ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಮತ್ತು ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ವಿಭಜನಾ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ವಿಧಗಳು:

ವಿಧ	ಉದಾಹರಣೆ
ಉಷ್ಣ ವಿಭಜನೆ	CaCO₃ → CaO + CO₂
ವಿದ್ಯುತ್ ವಿಭಜನೆ	2H₂O → 2H₂ + O₂
ದ್ಯುತಿವಿಭಜನೆ	2AgCl → 2Ag + Cl₂

ಗಮನಿಸಿ: ಮೇಲಿನ ಸಮೀಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣ, ವಿದ್ಯುತ್ ಅಥವಾ ಬೆಳಕಿನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಒದಗಿಸಬೇಕು.

3. ಸ್ಥಾನಪಲ್ಲಟ ಕ್ರಿಯೆ (Displacement Reaction)

ಹೆಚ್ಚು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾದ ಮೂಲಧಾತುವು ಕಡಿಮೆ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾದ ಮೂಲಧಾತುವನ್ನು ಅದರ ಸಂಯುಕ್ತದಿಂದ ಹೊರಹಾಕುವ ಕ್ರಿಯೆ.

Fe + CuSO₄ → FeSO₄ + Cu

ಕಬ್ಬಿಣವು ತಾಮ್ರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ತಾಮ್ರವನ್ನು ತಾಮ್ರದ ಸಲ್ಫೇಟ್ ದ್ರಾವಣದಿಂದ ಸ್ಥಾನಪಲ್ಲಟಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

4. ದ್ವಿಸ್ಥಾನಪಲ್ಲಟ ಕ್ರಿಯೆ (Double Displacement Reaction)

ಎರಡು ಸಂಯುಕ್ತಗಳಲ್ಲಿರುವ ಅಯಾನುಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಸ್ಥಾನ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡು ಹೊಸ ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಕ್ರಿಯೆ.

Na₂SO₄ + BaCl₂ → BaSO₄↓ + 2NaCl

ಇಲ್ಲಿ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ಬೇರಿಯಂ ಸಲ್ಫೇಟ್ ಅವಕ್ಷೇಪ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

5. ಅವಕ್ಷೇಪಣ ಕ್ರಿಯೆ (Precipitation Reaction)

ಎರಡು ದ್ರಾವಣಗಳು ಪರಸ್ಪರ ವರ್ತಿಸಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗದ ಘನ ವಸ್ತುವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಕ್ರಿಯೆ.

Pb(NO₃)₂ + 2KI → PbI₂↓ + 2KNO₃

ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಸೀಸದ ಐಯೋಡೈಡ್ ಅವಕ್ಷೇಪ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

6. ಉಷ್ಣವಿಡುವ ಕ್ರಿಯೆ (Exothermic Reaction)

ಶಾಖವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಉಷ್ಣವಿಡುವ ಕ್ರಿಯೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

CH₄ + 2O₂ → CO₂ + 2H₂O + ಶಾಖ

ಉದಾಹರಣೆ: ಇಂಧನಗಳ ದಹನ.

7. ಉಷ್ಣಶೋಷಕ ಕ್ರಿಯೆ (Endothermic Reaction)

ಶಾಖವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಉಷ್ಣಶೋಷಕ ಕ್ರಿಯೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

CaCO₃ + ಶಾಖ → CaO + CO₂

5. ಆಕ್ಸೀಕರಣ ಮತ್ತು ಅಪಕರ್ಷಣ

ಆಕ್ಸೀಕರಣ (Oxidation)

ಒಂದು ವಸ್ತುವಿಗೆ ಆಮ್ಲಜನಕ ಸೇರುವುದು ಅಥವಾ ಅದರಿಂದ ಜಲಜನಕ ತೆಗೆಯಲ್ಪಡುವುದನ್ನು ಆಕ್ಸೀಕರಣ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಅಪಕರ್ಷಣ (Reduction)

ಒಂದು ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ಆಮ್ಲಜನಕ ತೆಗೆಯಲ್ಪಡುವುದು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೆ ಜಲಜನಕ ಸೇರುವುದು ಅಪಕರ್ಷಣ ಎನಿಸುತ್ತದೆ.

ಉದಾಹರಣೆ:

CuO + H₂ → Cu + H₂O

ವಸ್ತು	ಬದಲಾವಣೆ
CuO	ಆಮ್ಲಜನಕ ಕಳೆದುಕೊಂಡು Cu ಆಗುತ್ತದೆ – ಅಪಕರ್ಷಣ.
H₂	ಆಮ್ಲಜನಕ ಪಡೆದು H₂O ಆಗುತ್ತದೆ – ಆಕ್ಸೀಕರಣ.

ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಕ್ರಿಯೆಗಳು: ಆಕ್ಸೀಕರಣ ಮತ್ತು ಅಪಕರ್ಷಣ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಒಟ್ಟಿಗೆ ನಡೆಯುವುದನ್ನು ರೆಡಾಕ್ಸ್ ಕ್ರಿಯೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

6. ಲೋಹಗಳ ತುಕ್ಕು ಹಿಡಿಯುವಿಕೆ (Corrosion)

ಲೋಹಗಳು ಗಾಳಿ, ತೇವಾಂಶ ಅಥವಾ ಇತರ ವಸ್ತುಗಳೊಂದಿಗೆ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹಾಳಾಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ತುಕ್ಕು ಹಿಡಿಯುವಿಕೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಉದಾಹರಣೆಗಳು

• ಕಬ್ಬಿಣದ ಮೇಲೆ ಕೆಂಪು-ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ತುಕ್ಕು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
• ಬೆಳ್ಳಿಯ ಮೇಲೆ ಕಪ್ಪು ಪದರ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
• ತಾಮ್ರದ ಮೇಲೆ ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದ ಪದರ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ತುಕ್ಕು ಹಿಡಿಯುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವ ವಿಧಾನಗಳು

1. ಬಣ್ಣ ಬಳಿಯುವುದು.
2. ಎಣ್ಣೆ ಅಥವಾ ಗ್ರೀಸ್ ಹಚ್ಚುವುದು.
3. ಕಲಾಯಿ ಮಾಡುವುದು (Galvanization).
4. ಮಿಶ್ರಲೋಹಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು.
5. ವಿದ್ಯುಲ್ಲೇಪನ ಮಾಡುವುದು.

7. ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಕಮಟುವಿಕೆ (Rancidity)

ಕೊಬ್ಬು ಮತ್ತು ಎಣ್ಣೆಯುಕ್ತ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಆಮ್ಲಜನಕದೊಂದಿಗೆ ಆಕ್ಸೀಕರಣಗೊಂಡು ಅಹಿತಕರ ವಾಸನೆ ಮತ್ತು ರುಚಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಕಮಟುವಿಕೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಕಮಟುವಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯುವ ವಿಧಾನಗಳು

• ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಗಾಳಿಯಾಡದ ಡಬ್ಬಿಗಳಲ್ಲಿ ಇಡುವುದು.
• ಶೀತಲೀಕರಣ ಮಾಡುವುದು.
• ಆಂಟಿಆಕ್ಸಿಡೆಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದು.
• ಆಹಾರ ಪೊಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರಜನಕ ಅನಿಲ ತುಂಬುವುದು.

ಉದಾಹರಣೆ: ಚಿಪ್ಸ್ ಪೊಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರಜನಕ ಅನಿಲವನ್ನು ತುಂಬುವುದರಿಂದ ಆಹಾರದ ಆಕ್ಸೀಕರಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

8. ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಮತ್ತು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು

ಪ್ರಯೋಗ 1: ಮೆಗ್ನೀಷಿಯಂ ರಿಬ್ಬನ್ ಉರಿಸುವುದು

ವಿಧಾನ: ಮೆಗ್ನೀಷಿಯಂ ರಿಬ್ಬನ್ ಅನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಉರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ವೀಕ್ಷಣೆ: ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಬಿಳಿ ಜ್ವಾಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಉರಿದು ಬಿಳಿ ಪುಡಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

2Mg + O₂ → 2MgO

ಪ್ರಯೋಗ 2: ಕಬ್ಬಿಣದ ಮೊಳೆ ಮತ್ತು ತಾಮ್ರದ ಸಲ್ಫೇಟ್

ವಿಧಾನ: ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದ ತಾಮ್ರದ ಸಲ್ಫೇಟ್ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಮೊಳೆಯನ್ನು ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ವೀಕ್ಷಣೆ: ದ್ರಾವಣದ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣವು ಹಸಿರು ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮೊಳೆಯ ಮೇಲೆ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ತಾಮ್ರದ ಪದರ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

Fe + CuSO₄ → FeSO₄ + Cu

ಪ್ರಯೋಗ 3: ಸೀಸದ ನೈಟ್ರೇಟ್ ಮತ್ತು ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಂ ಐಯೋಡೈಡ್

ವೀಕ್ಷಣೆ: ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಅವಕ್ಷೇಪ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

Pb(NO₃)₂ + 2KI → PbI₂ + 2KNO₃

9. ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು

ಪ್ರಶ್ನೆ 1: ಮೆಗ್ನೀಷಿಯಂ ರಿಬ್ಬನ್ ಅನ್ನು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಉರಿಸುವ ಮೊದಲು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವುದೇಕೆ?

ಉತ್ತರ: ಮೆಗ್ನೀಷಿಯಂ ರಿಬ್ಬನ್ ಮೇಲಿರುವ ಮೆಗ್ನೀಷಿಯಂ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಪದರವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಅದನ್ನು ಉಜ್ಜಿ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 2: ಸಮತೋಲಿತ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಮೀಕರಣ ಎಂದರೇನು?

ಉತ್ತರ: ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಮೀಕರಣದ ಅಭಿಕಾರಕ ಮತ್ತು ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮೂಲಧಾತುವಿನ ಪರಮಾಣುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಸಮಾನವಾಗಿರುವ ಸಮೀಕರಣವನ್ನು ಸಮತೋಲಿತ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಮೀಕರಣ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 3: ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ನಿಯಮವನ್ನು ತಿಳಿಸಿ.

ಉತ್ತರ: ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಅಥವಾ ನಾಶಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕ್ರಿಯೆಯ ಮೊದಲು ಮತ್ತು ನಂತರ ಒಟ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಒಂದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 4: ಸಂಯೋಜನಾ ಕ್ರಿಯೆ ಎಂದರೇನು? ಉದಾಹರಣೆ ಕೊಡಿ.

ಉತ್ತರ: ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಅಭಿಕಾರಕಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದೇ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸಂಯೋಜನಾ ಕ್ರಿಯೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

CaO + H₂O → Ca(OH)₂

ಪ್ರಶ್ನೆ 5: ವಿಭಜನಾ ಕ್ರಿಯೆ ಎಂದರೇನು?

ಉತ್ತರ: ಒಂದು ಸಂಯುಕ್ತ ವಸ್ತುವು ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಸರಳ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾಗುವ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ವಿಭಜನಾ ಕ್ರಿಯೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 6: ಆಕ್ಸೀಕರಣ ಮತ್ತು ಅಪಕರ್ಷಣ ಎಂದರೇನು?

ಉತ್ತರ: ಆಮ್ಲಜನಕ ಸೇರುವ ಅಥವಾ ಜಲಜನಕ ತೆಗೆಯಲ್ಪಡುವ ಕ್ರಿಯೆ ಆಕ್ಸೀಕರಣ. ಆಮ್ಲಜನಕ ತೆಗೆಯಲ್ಪಡುವ ಅಥವಾ ಜಲಜನಕ ಸೇರುವ ಕ್ರಿಯೆ ಅಪಕರ್ಷಣ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 7: ತುಕ್ಕು ಹಿಡಿಯುವಿಕೆ ಎಂದರೇನು?

ಉತ್ತರ: ಲೋಹಗಳು ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ತೇವಾಂಶದೊಂದಿಗೆ ವರ್ತಿಸಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹಾಳಾಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ತುಕ್ಕು ಹಿಡಿಯುವಿಕೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 8: ಕಮಟುವಿಕೆ ಎಂದರೇನು?

ಉತ್ತರ: ಕೊಬ್ಬು ಮತ್ತು ಎಣ್ಣೆಯುಕ್ತ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಆಕ್ಸೀಕರಣಗೊಂಡು ಅಹಿತಕರ ವಾಸನೆ ಮತ್ತು ರುಚಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಕಮಟುವಿಕೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 9: ರೆಡಾಕ್ಸ್ ಕ್ರಿಯೆ ಎಂದರೇನು?

ಉತ್ತರ: ಆಕ್ಸೀಕರಣ ಮತ್ತು ಅಪಕರ್ಷಣ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ರೆಡಾಕ್ಸ್ ಕ್ರಿಯೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 10: ಆಹಾರ ಪೊಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರಜನಕ ಅನಿಲವನ್ನು ಏಕೆ ತುಂಬುತ್ತಾರೆ?

ಉತ್ತರ: ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಆಕ್ಸೀಕರಣಗೊಂಡು ಕಮಟುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಾರಜನಕ ಅನಿಲವನ್ನು ತುಂಬುತ್ತಾರೆ.

10. ಪ್ರಮುಖ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಮೀಕರಣಗಳು

ಕ್ರಿಯೆ	ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಮೀಕರಣ
ಮೆಗ್ನೀಷಿಯಂ ಉರಿಯುವಿಕೆ	2Mg + O₂ → 2MgO
ನೀರಿನ ರಚನೆ	2H₂ + O₂ → 2H₂O
ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಆಕ್ಸೈಡ್ ರಚನೆ	2Ca + O₂ → 2CaO
ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್ ವಿಭಜನೆ	CaCO₃ → CaO + CO₂
ಸೀಸದ ನೈಟ್ರೇಟ್ ವಿಭಜನೆ	2Pb(NO₃)₂ → 2PbO + 4NO₂ + O₂
ಕಬ್ಬಿಣದ ಸ್ಥಾನಪಲ್ಲಟ ಕ್ರಿಯೆ	Fe + CuSO₄ → FeSO₄ + Cu
ತಟಸ್ಥೀಕರಣ ಕ್ರಿಯೆ	HCl + NaOH → NaCl + H₂O
ಕಾರ್ಬನ್ ದಹನ	C + O₂ → CO₂
ಮೀಥೇನ್ ದಹನ	CH₄ + 2O₂ → CO₂ + 2H₂O
ಬೆಳ್ಳಿಯ ಕ್ಲೋರೈಡ್ ವಿಭಜನೆ	2AgCl → 2Ag + Cl₂

ಸೂಚನೆ: ಅಗತ್ಯವಿರುವಲ್ಲಿ ಬಿಸಿ, ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಅಥವಾ ಇತರ ಸೂಕ್ತ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಲಿನ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ.

11. ತ್ವರಿತ ಪುನರಾವರ್ತನೆ

ಪದ	ಮುಖ್ಯ ಅರ್ಥ
ಅಭಿಕಾರಕ	ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ವಸ್ತು
ಉತ್ಪನ್ನ	ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ವಸ್ತು
ಸಂಯೋಜನೆ	ಹಲವು ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಒಂದು ಉತ್ಪನ್ನ
ವಿಭಜನೆ	ಒಂದು ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ಹಲವು ಉತ್ಪನ್ನಗಳು
ಸ್ಥಾನಪಲ್ಲಟ	ಹೆಚ್ಚು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಮೂಲಧಾತು ಕಡಿಮೆ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಮೂಲಧಾತುವನ್ನು ಹೊರಹಾಕುವುದು
ದ್ವಿಸ್ಥಾನಪಲ್ಲಟ	ಎರಡು ಸಂಯುಕ್ತಗಳ ಅಯಾನುಗಳ ವಿನಿಮಯ
ಆಕ್ಸೀಕರಣ	ಆಮ್ಲಜನಕ ಸೇರುವುದು
ಅಪಕರ್ಷಣ	ಆಮ್ಲಜನಕ ತೆಗೆಯಲ್ಪಡುವುದು
ತುಕ್ಕು	ಲೋಹಗಳ ಸವೆತ
ಕಮಟುವಿಕೆ	ಕೊಬ್ಬು ಮತ್ತು ಎಣ್ಣೆಗಳ ಆಕ್ಸೀಕರಣ

ಅಭ್ಯಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು

1. ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆ ಎಂದರೇನು?
2. ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಮೀಕರಣವನ್ನು ಸಮತೋಲನಗೊಳಿಸುವುದೇಕೆ?
3. ಉಷ್ಣವಿಡುವ ಮತ್ತು ಉಷ್ಣಶೋಷಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ತಿಳಿಸಿ.
4. ಸಂಯೋಜನಾ ಮತ್ತು ವಿಭಜನಾ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ತಲಾ ಎರಡು ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಕೊಡಿ.
5. ಸ್ಥಾನಪಲ್ಲಟ ಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ದ್ವಿಸ್ಥಾನಪಲ್ಲಟ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ತಿಳಿಸಿ.
6. ತುಕ್ಕು ಹಿಡಿಯುವಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯುವ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಿ.
7. ಕಮಟುವಿಕೆ ಎಂದರೇನು? ಅದನ್ನು ತಡೆಯುವ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಿ.

MG SCHOOL SCIENCE

ವಿಜ್ಞಾನ ಕಲಿಯೋಣ – ಜ್ಞಾನ ಬೆಳೆಸೋಣ

10ನೇ ತರಗತಿ ವಿಜ್ಞಾನ | ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮ

ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಅಧ್ಯಯನ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು