Kannada Medium | Metals And Non Metals | Notes

CLASS 10 SCIENCE KANNADA MEDIUM

ಲೋಹಗಳು ಮತ್ತು ಅಲೋಹಗಳು

METALS AND NON-METALS

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಧ್ಯಾಯದ ಅಧ್ಯಯನ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು

📚 ವಿಷಯ ಸೂಚಿ

1. ಲೋಹಗಳು ಮತ್ತು ಅಲೋಹಗಳು 2. ಭೌತಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು 3. ಭೌತಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಅಪವಾದಗಳು 4. ಲೋಹಗಳ ರಾಸಾಯನಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು 5. ಆಮ್ಲಜನಕದೊಂದಿಗೆ ಲೋಹಗಳ ಕ್ರಿಯೆ 6. ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಲೋಹಗಳ ಕ್ರಿಯೆ 7. ಆಮ್ಲಗಳೊಂದಿಗೆ ಲೋಹಗಳ ಕ್ರಿಯೆ 8. ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಯ ಶ್ರೇಣಿ 9. ಅಯಾನಿಕ್ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು 10. ಲೋಹಗಳ ಹೊರತೆಗೆಯುವಿಕೆ 11. ತುಕ್ಕು ಹಿಡಿಯುವಿಕೆ 12. ಮಿಶ್ರಲೋಹಗಳು 13. ಪ್ರಮುಖ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಮೀಕರಣಗಳು 14. ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು 15. ತ್ವರಿತ ಪುನರಾವರ್ತನೆ

1. ಲೋಹಗಳು ಮತ್ತು ಅಲೋಹಗಳು

ಲೋಹಗಳು (Metals)

ಶಾಖ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್‌ಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ವಾಹಿಸುವ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೊಳಪು, ಬಡಿಯುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಎಳೆಯುವ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮೂಲಧಾತುಗಳನ್ನು ಲೋಹಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಲೋಹಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳು

ಕಬ್ಬಿಣ (Fe), ತಾಮ್ರ (Cu), ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ (Al), ಚಿನ್ನ (Au), ಬೆಳ್ಳಿ (Ag), ಸತು (Zn), ಸೋಡಿಯಂ (Na), ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಂ (K).

ಅಲೋಹಗಳು (Non-Metals)

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೊಳಪು, ಬಡಿಯುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಎಳೆಯುವ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರದ ಹಾಗೂ ಶಾಖ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್‌ಗಳ ದುರ್ಬಲ ವಾಹಕಗಳಾಗಿರುವ ಮೂಲಧಾತುಗಳನ್ನು ಅಲೋಹಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಅಲೋಹಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳು

ಆಮ್ಲಜನಕ (O), ಸಾರಜನಕ (N), ಗಂಧಕ (S), ಇಂಗಾಲ (C), ರಂಜಕ (P), ಕ್ಲೋರಿನ್ (Cl), ಬ್ರೋಮಿನ್ (Br).

2. ಲೋಹಗಳ ಭೌತಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು

1. ಹೊಳಪು (Lustre)

ಲೋಹಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೊಳೆಯುವ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.

2. ಬಡಿಯುವಿಕೆ (Malleability)

ಲೋಹಗಳನ್ನು ತೆಳುವಾದ ಹಾಳೆಗಳಾಗಿ ಬಡಿಯುವ ಗುಣವನ್ನು ಬಡಿಯುವಿಕೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಉದಾಹರಣೆ: ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ.

3. ಎಳೆಯುವಿಕೆ (Ductility)

ಲೋಹಗಳನ್ನು ತೆಳುವಾದ ತಂತಿಗಳಾಗಿ ಎಳೆಯುವ ಗುಣವನ್ನು ಎಳೆಯುವಿಕೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಉದಾಹರಣೆ: ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ತಾಮ್ರ.

4. ಶಾಖದ ವಾಹಕತೆ

ಲೋಹಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶಾಖದ ಉತ್ತಮ ವಾಹಕಗಳಾಗಿವೆ.

5. ವಿದ್ಯುತ್ ವಾಹಕತೆ

ಲೋಹಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿದ್ಯುತ್‌ನ ಉತ್ತಮ ವಾಹಕಗಳಾಗಿವೆ.

6. ಧ್ವನಿವಾಹಕತೆ (Sonorous)

ಲೋಹಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದಾಗ ಗಂಟೆಯಂತಹ ಧ್ವನಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

7. ಗಡಸುತನ

ಹೆಚ್ಚಿನ ಲೋಹಗಳು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ.

8. ಕರಗುವ ಬಿಂದು

ಹೆಚ್ಚಿನ ಲೋಹಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಕರಗುವ ಬಿಂದುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.

3. ಲೋಹಗಳ ಭೌತಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಅಪವಾದಗಳು

ಲೋಹ	ಅಪವಾದದ ಗುಣಲಕ್ಷಣ
ಸೋಡಿಯಂ	ಮೃದುವಾದ ಲೋಹ
ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಂ	ಮೃದುವಾದ ಲೋಹ
ಪಾದರಸ	ಕೊಠಡಿ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ದ್ರವ ಲೋಹ
ಗ್ಯಾಲಿಯಂ	ಕಡಿಮೆ ಕರಗುವ ಬಿಂದು ಹೊಂದಿದೆ
ಸೀಸ ಮತ್ತು ಪಾದರಸ	ಶಾಖದ ದುರ್ಬಲ ವಾಹಕಗಳು

ಅಲೋಹಗಳ ಅಪವಾದಗಳು

ಅಲೋಹ	ವಿಶೇಷ ಗುಣಲಕ್ಷಣ
ವಜ್ರ	ಅತ್ಯಂತ ಗಡಸು ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು
ಗ್ರಾಫೈಟ್	ವಿದ್ಯುತ್ ವಾಹಕ
ಅಯೋಡಿನ್	ಹೊಳಪು ಹೊಂದಿರುವ ಅಲೋಹ
ಬ್ರೋಮಿನ್	ಕೊಠಡಿ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ದ್ರವ ಅಲೋಹ

ಮುಖ್ಯ ಅಂಶ: ಗ್ರಾಫೈಟ್ ವಿದ್ಯುತ್ ವಾಹಕವಾಗಿರುವುದು ಮತ್ತು ಅಯೋಡಿನ್ ಹೊಳಪು ಹೊಂದಿರುವುದು ಅಲೋಹಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಗುಣಗಳಿಗೆ ಅಪವಾದಗಳಾಗಿವೆ.

4. ಲೋಹಗಳ ರಾಸಾಯನಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು

ಲೋಹಗಳು ವಿವಿಧ ವಸ್ತುಗಳೊಂದಿಗೆ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸಿ ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.

1. ಲೋಹಗಳು ಮತ್ತು ಆಮ್ಲಜನಕ

ಲೋಹಗಳು ಆಮ್ಲಜನಕದೊಂದಿಗೆ ವರ್ತಿಸಿ ಲೋಹದ ಆಕ್ಸೈಡ್‌ಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.

ಲೋಹ + ಆಮ್ಲಜನಕ → ಲೋಹದ ಆಕ್ಸೈಡ್

2Mg + O₂ → 2MgO

ಮೆಗ್ನೀಷಿಯಂ ಆಮ್ಲಜನಕದೊಂದಿಗೆ ವರ್ತಿಸಿ ಮೆಗ್ನೀಷಿಯಂ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

2. ಲೋಹದ ಆಕ್ಸೈಡ್‌ಗಳ ಸ್ವಭಾವ

ಹೆಚ್ಚಿನ ಲೋಹದ ಆಕ್ಸೈಡ್‌ಗಳು ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲೀಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.

Na₂O + H₂O → 2NaOH

ಉಭಯವರ್ತಕ ಆಕ್ಸೈಡ್‌ಗಳು (Amphoteric Oxides)

ಆಮ್ಲಗಳೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲಗಳೊಂದಿಗೆ ಎರಡರೊಂದಿಗೂ ವರ್ತಿಸುವ ಆಕ್ಸೈಡ್‌ಗಳನ್ನು ಉಭಯವರ್ತಕ ಆಕ್ಸೈಡ್‌ಗಳು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಉದಾಹರಣೆಗಳು: ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಆಕ್ಸೈಡ್ (Al₂O₃), ಸತು ಆಕ್ಸೈಡ್ (ZnO).

5. ಆಮ್ಲಜನಕದೊಂದಿಗೆ ಲೋಹಗಳ ಕ್ರಿಯೆ

ಲೋಹ	ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಮೀಕರಣ
ಮೆಗ್ನೀಷಿಯಂ	2Mg + O₂ → 2MgO
ತಾಮ್ರ	2Cu + O₂ → 2CuO
ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ	4Al + 3O₂ → 2Al₂O₃
ಸೋಡಿಯಂ	4Na + O₂ → 2Na₂O

ಗಮನಿಸಿ: ಸೋಡಿಯಂ ಮತ್ತು ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಂ ಗಾಳಿಯೊಂದಿಗೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ವರ್ತಿಸುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ಸೀಮೆಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ.

6. ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಲೋಹಗಳ ಕ್ರಿಯೆ

ಕೆಲವು ಲೋಹಗಳು ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ವರ್ತಿಸಿ ಲೋಹದ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅಥವಾ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಮತ್ತು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಅನಿಲವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ.

ಲೋಹ	ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಕ್ರಿಯೆ
ಸೋಡಿಯಂ	ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸುತ್ತದೆ.
ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಂ	ಅತ್ಯಂತ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸುತ್ತದೆ.
ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ	ತಣ್ಣನೆಯ ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸುತ್ತದೆ.
ಮೆಗ್ನೀಷಿಯಂ	ಬಿಸಿನೀರು ಅಥವಾ ಹಬೆಯೊಂದಿಗೆ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸುತ್ತದೆ.
ಕಬ್ಬಿಣ	ಹಬೆಯೊಂದಿಗೆ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸುತ್ತದೆ.
ತಾಮ್ರ	ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಉದಾಹರಣೆಗಳು

2Na + 2H₂O → 2NaOH + H₂

Ca + 2H₂O → Ca(OH)₂ + H₂

3Fe + 4H₂O → Fe₃O₄ + 4H₂

ಸುರಕ್ಷತೆ: ಸೋಡಿಯಂ ಮತ್ತು ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಂಗಳನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಹಾಕಿ ಪ್ರಯೋಗಿಸುವುದು ಅಪಾಯಕಾರಿ. ಇಂತಹ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಸ್ವತಃ ಮಾಡಬಾರದು.

7. ಆಮ್ಲಗಳೊಂದಿಗೆ ಲೋಹಗಳ ಕ್ರಿಯೆ

ಹೆಚ್ಚಿನ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಲೋಹಗಳು ದುರ್ಬಲ ಅಥವಾ ಮಧ್ಯಮ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಆಮ್ಲಗಳೊಂದಿಗೆ ವರ್ತಿಸಿ ಲವಣ ಮತ್ತು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಅನಿಲವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.

ಲೋಹ + ಆಮ್ಲ → ಲವಣ + ಹೈಡ್ರೋಜನ್

ಉದಾಹರಣೆ:

Zn + 2HCl → ZnCl₂ + H₂

Mg + 2HCl → MgCl₂ + H₂

ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಅನಿಲದ ಪರೀಕ್ಷೆ

ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾದ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಅನಿಲದ ಬಳಿ ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ಕಡ್ಡಿಯನ್ನು ತಂದಾಗ 'ಪಾಪ್' ಎಂಬ ಶಬ್ದದೊಂದಿಗೆ ಉರಿಯುತ್ತದೆ.

ನೈಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಲವಾದ ಆಕ್ಸೀಕರಣಕಾರಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಲೋಹಗಳೊಂದಿಗೆ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸುವಾಗ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಅನಿಲ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

8. ಲೋಹಗಳ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಯ ಶ್ರೇಣಿ

ಲೋಹಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅವರೋಹಣ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಿದ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಯ ಶ್ರೇಣಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

K > Na > Ca > Mg > Al > Zn > Fe > Pb > H > Cu > Hg > Ag > Au

ಲೋಹ	ಸಂಕೇತ	ಸ್ಥಾನ
ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಂ	K	1
ಸೋಡಿಯಂ	Na	2
ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ	Ca	3
ಮೆಗ್ನೀಷಿಯಂ	Mg	4
ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ	Al	5
ಸತು	Zn	6
ಕಬ್ಬಿಣ	Fe	7
ಸೀಸ	Pb	8
ಹೈಡ್ರೋಜನ್	H	9
ತಾಮ್ರ	Cu	10
ಪಾದರಸ	Hg	11
ಬೆಳ್ಳಿ	Ag	12
ಚಿನ್ನ	Au	13

ಸ್ಥಾನಪಲ್ಲಟ ಕ್ರಿಯೆ

ಹೆಚ್ಚು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾದ ಲೋಹವು ಕಡಿಮೆ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾದ ಲೋಹವನ್ನು ಅದರ ಲವಣದ ದ್ರಾವಣದಿಂದ ಹೊರಹಾಕುತ್ತದೆ.

Fe + CuSO₄ → FeSO₄ + Cu

ಕಬ್ಬಿಣವು ತಾಮ್ರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ತಾಮ್ರವನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತದೆ.

ಮುಖ್ಯ ನಿಯಮ: ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಯ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಹೈಡ್ರೋಜನ್‌ಗಿಂತ ಮೇಲಿರುವ ಲೋಹಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದುರ್ಬಲ ಆಮ್ಲಗಳಿಂದ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಅನಿಲವನ್ನು ಹೊರಹಾಕಬಲ್ಲವು.

9. ಅಯಾನಿಕ್ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು (Ionic Compounds)

ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್‌ಗಳ ವರ್ಗಾವಣೆಯಿಂದ ಧನ ಮತ್ತು ಋಣ ಅಯಾನುಗಳು ಉಂಟಾಗಿ ಅವುಗಳ ನಡುವಿನ ಸ್ಥಿರವಿದ್ಯುತ್ ಆಕರ್ಷಣೆಯಿಂದ ರಚನೆಯಾಗುವ ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನು ಅಯಾನಿಕ್ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಸೋಡಿಯಂ ಕ್ಲೋರೈಡ್ ರಚನೆ

ಸೋಡಿಯಂ ಒಂದು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಕಳೆದುಕೊಂಡು Na⁺ ಅಯಾನು ಆಗುತ್ತದೆ. ಕ್ಲೋರಿನ್ ಒಂದು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಪಡೆದು Cl⁻ ಅಯಾನು ಆಗುತ್ತದೆ.

Na → Na⁺ + e⁻

Cl + e⁻ → Cl⁻

Na⁺ + Cl⁻ → NaCl

ಅಯಾನಿಕ್ ಸಂಯುಕ್ತಗಳ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು

• ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಘನ ಸ್ಫಟಿಕ ರೂಪದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ.
• ಕರಗುವ ಮತ್ತು ಕುದಿಯುವ ಬಿಂದುಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತವೆ.
• ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ ಆದರೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಒಡೆಯುತ್ತವೆ.
• ಘನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
• ಕರಗಿದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಜಲೀಯ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ.

10. ಲೋಹಗಳ ಹೊರತೆಗೆಯುವಿಕೆ (Metallurgy)

ಅದಿರುಗಳಿಂದ ಲೋಹಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಲೋಹಶಾಸ್ತ್ರ ಅಥವಾ ಲೋಹಗಳ ಹೊರತೆಗೆಯುವಿಕೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಖನಿಜಗಳು (Minerals)

ಭೂಮಿಯ ಹೊರಪದರದಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ದೊರೆಯುವ ಲೋಹಗಳ ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನು ಖನಿಜಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಅದಿರುಗಳು (Ores)

ಲೋಹಗಳನ್ನು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಹೊರತೆಗೆಯಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಲೋಹವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಖನಿಜಗಳನ್ನು ಅದಿರುಗಳು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಲೋಹಗಳ ಹೊರತೆಗೆಯುವಿಕೆಯ ಹಂತಗಳು

1. ಅದಿರಿನ ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ.
2. ಸಾಂದ್ರೀಕೃತ ಅದಿರನ್ನು ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದು.
3. ಲೋಹದ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ಅಪಕರ್ಷಿಸಿ ಲೋಹ ಪಡೆಯುವುದು.
4. ಲೋಹದ ಶುದ್ಧೀಕರಣ.

1. ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ

ಅದಿರಿನಲ್ಲಿರುವ ಮಣ್ಣು, ಮರಳು ಮುಂತಾದ ಕಲ್ಮಶಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ.

2. ಹುರಿಯುವಿಕೆ (Roasting)

ಸಲ್ಫೈಡ್ ಅದಿರನ್ನು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಸಿ ಮಾಡಿ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದು.

2ZnS + 3O₂ → 2ZnO + 2SO₂

3. ಕ್ಯಾಲ್ಸಿನೇಷನ್ (Calcination)

ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್ ಅದಿರನ್ನು ಗಾಳಿಯ ಅಭಾವದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಸೀಮಿತ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಸಿ ಮಾಡಿ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದು.

ZnCO₃ → ZnO + CO₂

4. ಅಪಕರ್ಷಣ

ಲೋಹದ ಆಕ್ಸೈಡ್‌ನಿಂದ ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು ತೆಗೆದು ಲೋಹವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ.

ZnO + C → Zn + CO

5. ವಿದ್ಯುದ್ವಿಭಜನೆ

ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಲೋಹಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಕರಗಿದ ಸಂಯುಕ್ತಗಳ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಭಜನೆಯ ಮೂಲಕ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

6. ಶುದ್ಧೀಕರಣ

ಅಶುದ್ಧ ಲೋಹದಿಂದ ಕಲ್ಮಶಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಶುದ್ಧ ಲೋಹವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ.

11. ಲೋಹಗಳ ತುಕ್ಕು ಹಿಡಿಯುವಿಕೆ (Corrosion)

ಲೋಹಗಳು ಗಾಳಿ, ತೇವಾಂಶ ಅಥವಾ ಇತರ ವಸ್ತುಗಳೊಂದಿಗೆ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹಾಳಾಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ತುಕ್ಕು ಹಿಡಿಯುವಿಕೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಉದಾಹರಣೆಗಳು

• ಕಬ್ಬಿಣದ ಮೇಲೆ ಕೆಂಪು-ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ತುಕ್ಕು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
• ಬೆಳ್ಳಿಯ ಮೇಲೆ ಕಪ್ಪು ಪದರ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
• ತಾಮ್ರದ ಮೇಲೆ ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದ ಪದರ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ತುಕ್ಕು ಹಿಡಿಯುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವ ವಿಧಾನಗಳು

1. ಬಣ್ಣ ಬಳಿಯುವುದು.
2. ಎಣ್ಣೆ ಅಥವಾ ಗ್ರೀಸ್ ಹಚ್ಚುವುದು.
3. ಕಲಾಯಿ ಮಾಡುವುದು.
4. ವಿದ್ಯುಲ್ಲೇಪನ ಮಾಡುವುದು.
5. ಮಿಶ್ರಲೋಹಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು.

ಕಲಾಯಿ ಮಾಡುವುದು: ಕಬ್ಬಿಣದ ಮೇಲೆ ಸತುವಿನ ತೆಳುವಾದ ಪದರವನ್ನು ಲೇಪಿಸುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಕಲಾಯಿ ಮಾಡುವುದು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

12. ಮಿಶ್ರಲೋಹಗಳು (Alloys)

ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಲೋಹಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಲೋಹ ಮತ್ತು ಅಲೋಹಗಳನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೆರೆಸಿ ತಯಾರಿಸುವ ಏಕರೂಪದ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಮಿಶ್ರಲೋಹ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಮಿಶ್ರಲೋಹ	ಸಂಯೋಜನೆ	ಉಪಯೋಗ
ಹಿತ್ತಾಳೆ	ತಾಮ್ರ + ಸತು	ಪಾತ್ರೆಗಳು, ಅಲಂಕಾರಿಕ ವಸ್ತುಗಳು
ಕಂಚು	ತಾಮ್ರ + ತವರ	ಪ್ರತಿಮೆಗಳು, ಪದಕಗಳು
ಉಕ್ಕು	ಕಬ್ಬಿಣ + ಇಂಗಾಲ	ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಯಂತ್ರಗಳು
ಸ್ಟೇನ್‌ಲೆಸ್ ಸ್ಟೀಲ್	ಕಬ್ಬಿಣ + ಕ್ರೋಮಿಯಂ + ನಿಕಲ್ + ಇಂಗಾಲ	ಅಡುಗೆ ಪಾತ್ರೆಗಳು
ಅಮಾಲ್ಗಮ್	ಪಾದರಸ ಹೊಂದಿರುವ ಮಿಶ್ರಲೋಹ	ವಿವಿಧ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಬಳಕೆಗಳು

ಮಿಶ್ರಲೋಹಗಳ ಉಪಯೋಗಗಳು

• ಗಡಸುತನ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು.
• ತುಕ್ಕು ಹಿಡಿಯುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು.
• ಬಾಳಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು.
• ವಿಶೇಷ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು.

13. ಪ್ರಮುಖ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಮೀಕರಣಗಳು

ಕ್ರಿಯೆ	ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಮೀಕರಣ
ಮೆಗ್ನೀಷಿಯಂ ದಹನ	2Mg + O₂ → 2MgO
ತಾಮ್ರದ ಆಕ್ಸೈಡ್ ರಚನೆ	2Cu + O₂ → 2CuO
ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಆಕ್ಸೈಡ್	4Al + 3O₂ → 2Al₂O₃
ಸೋಡಿಯಂ ಮತ್ತು ನೀರು	2Na + 2H₂O → 2NaOH + H₂
ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಮತ್ತು ನೀರು	Ca + 2H₂O → Ca(OH)₂ + H₂
ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ಹಬೆ	3Fe + 4H₂O → Fe₃O₄ + 4H₂
ಸತು ಮತ್ತು HCl	Zn + 2HCl → ZnCl₂ + H₂
ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ತಾಮ್ರದ ಸಲ್ಫೇಟ್	Fe + CuSO₄ → FeSO₄ + Cu
ಸತು ಸಲ್ಫೈಡ್ ಹುರಿಯುವಿಕೆ	2ZnS + 3O₂ → 2ZnO + 2SO₂
ಸತು ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿನೇಷನ್	ZnCO₃ → ZnO + CO₂
ಸತು ಆಕ್ಸೈಡ್ ಅಪಕರ್ಷಣ	ZnO + C → Zn + CO

14. ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು

ಪ್ರಶ್ನೆ 1: ಲೋಹಗಳು ಎಂದರೇನು?

ಉತ್ತರ: ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೊಳಪು, ಬಡಿಯುವಿಕೆ, ಎಳೆಯುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ಶಾಖ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ವಾಹಕ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮೂಲಧಾತುಗಳನ್ನು ಲೋಹಗಳು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 2: ಅಲೋಹಗಳು ಎಂದರೇನು?

ಉತ್ತರ: ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಲೋಹಗಳ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರದ ಮೂಲಧಾತುಗಳನ್ನು ಅಲೋಹಗಳು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 3: ಬಡಿಯುವಿಕೆ ಎಂದರೇನು?

ಉತ್ತರ: ಲೋಹಗಳನ್ನು ತೆಳುವಾದ ಹಾಳೆಗಳಾಗಿ ಬಡಿಯುವ ಗುಣವನ್ನು ಬಡಿಯುವಿಕೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 4: ಎಳೆಯುವಿಕೆ ಎಂದರೇನು?

ಉತ್ತರ: ಲೋಹಗಳನ್ನು ತೆಳುವಾದ ತಂತಿಗಳಾಗಿ ಎಳೆಯುವ ಗುಣವನ್ನು ಎಳೆಯುವಿಕೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 5: ಉಭಯವರ್ತಕ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಎಂದರೇನು?

ಉತ್ತರ: ಆಮ್ಲ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲ ಎರಡರೊಂದಿಗೂ ವರ್ತಿಸುವ ಆಕ್ಸೈಡ್‌ಗಳನ್ನು ಉಭಯವರ್ತಕ ಆಕ್ಸೈಡ್‌ಗಳು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆ: Al₂O₃ ಮತ್ತು ZnO.

ಪ್ರಶ್ನೆ 6: ಸೋಡಿಯಂ ಮತ್ತು ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಂಗಳನ್ನು ಸೀಮೆಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಏಕೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ?

ಉತ್ತರ: ಇವು ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ತೇವಾಂಶದೊಂದಿಗೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ವರ್ತಿಸುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ಸೀಮೆಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 7: ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಯ ಶ್ರೇಣಿ ಎಂದರೇನು?

ಉತ್ತರ: ಲೋಹಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಯ ಅವರೋಹಣ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಿದ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಯ ಶ್ರೇಣಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 8: ಅಯಾನಿಕ್ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಎಂದರೇನು?

ಉತ್ತರ: ಧನ ಮತ್ತು ಋಣ ಅಯಾನುಗಳ ನಡುವಿನ ಸ್ಥಿರವಿದ್ಯುತ್ ಆಕರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನು ಅಯಾನಿಕ್ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 9: ಅದಿರು ಎಂದರೇನು?

ಉತ್ತರ: ಲೋಹಗಳನ್ನು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಹೊರತೆಗೆಯಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಲೋಹವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಖನಿಜಗಳನ್ನು ಅದಿರುಗಳು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 10: ಹುರಿಯುವಿಕೆ ಎಂದರೇನು?

ಉತ್ತರ: ಸಲ್ಫೈಡ್ ಅದಿರನ್ನು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಸಿ ಮಾಡಿ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಹುರಿಯುವಿಕೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 11: ಕ್ಯಾಲ್ಸಿನೇಷನ್ ಎಂದರೇನು?

ಉತ್ತರ: ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್ ಅದಿರನ್ನು ಸೀಮಿತ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಗಾಳಿಯ ಅಭಾವದಲ್ಲಿ ಬಿಸಿ ಮಾಡಿ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಕ್ಯಾಲ್ಸಿನೇಷನ್ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 12: ತುಕ್ಕು ಹಿಡಿಯುವಿಕೆ ಎಂದರೇನು?

ಉತ್ತರ: ಲೋಹಗಳು ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ತೇವಾಂಶದೊಂದಿಗೆ ವರ್ತಿಸಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹಾಳಾಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ತುಕ್ಕು ಹಿಡಿಯುವಿಕೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 13: ಮಿಶ್ರಲೋಹ ಎಂದರೇನು?

ಉತ್ತರ: ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಲೋಹಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಲೋಹ ಮತ್ತು ಅಲೋಹಗಳನ್ನು ಬೆರೆಸಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಏಕರೂಪದ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಮಿಶ್ರಲೋಹ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 14: ಗ್ರಾಫೈಟ್ ವಿದ್ಯುತ್ ವಾಹಕವಾಗಿರುವುದೇಕೆ?

ಉತ್ತರ: ಗ್ರಾಫೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಲಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿರುವ ಡಿಲೋಕಲೈಸ್ಡ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್‌ಗಳು ಇರುವುದರಿಂದ ಅದು ವಿದ್ಯುತ್ ವಾಹಕವಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 15: ಅಯಾನಿಕ್ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಘನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಹಿಸದಿರುವುದೇಕೆ?

ಉತ್ತರ: ಘನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅಯಾನುಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಚಲಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

15. ತ್ವರಿತ ಪುನರಾವರ್ತನೆ

ವಿಷಯ	ಮುಖ್ಯ ಅಂಶ
ಬಡಿಯುವಿಕೆ	ತೆಳುವಾದ ಹಾಳೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಗುಣ
ಎಳೆಯುವಿಕೆ	ತಂತಿಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಗುಣ
ಧ್ವನಿವಾಹಕತೆ	ಹೊಡೆದಾಗ ಧ್ವನಿ ಉಂಟಾಗುವುದು
ಉಭಯವರ್ತಕ ಆಕ್ಸೈಡ್	Al₂O₃ ಮತ್ತು ZnO
ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಯ ಶ್ರೇಣಿ	K ನಿಂದ Au ವರೆಗೆ
ಅಯಾನಿಕ್ ಸಂಯುಕ್ತ	ಅಯಾನುಗಳಿಂದ ರಚನೆಯಾದ ಸಂಯುಕ್ತ
ಹುರಿಯುವಿಕೆ	ಸಲ್ಫೈಡ್ ಅದಿರನ್ನು ಬಿಸಿ ಮಾಡುವುದು
ಕ್ಯಾಲ್ಸಿನೇಷನ್	ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್ ಅದಿರನ್ನು ಬಿಸಿ ಮಾಡುವುದು
ಕಲಾಯಿ	ಕಬ್ಬಿಣದ ಮೇಲೆ ಸತುವಿನ ಲೇಪನ
ಹಿತ್ತಾಳೆ	ತಾಮ್ರ + ಸತು
ಕಂಚು	ತಾಮ್ರ + ತವರ
ಉಕ್ಕು	ಕಬ್ಬಿಣ + ಇಂಗಾಲ

ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು

1. ಲೋಹಗಳ ಐದು ಭೌತಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.
2. ಅಲೋಹಗಳ ಭೌತಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.
3. ಉಭಯವರ್ತಕ ಆಕ್ಸೈಡ್‌ಗಳು ಎಂದರೇನು? ಉದಾಹರಣೆ ನೀಡಿ.
4. ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಲೋಹಗಳ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.
5. ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಯ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.
6. ಅಯಾನಿಕ್ ಸಂಯುಕ್ತಗಳ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.
7. ಹುರಿಯುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಲ್ಸಿನೇಷನ್ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ತಿಳಿಸಿ.
8. ಲೋಹಗಳ ತುಕ್ಕು ಹಿಡಿಯುವಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯುವ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.
9. ಮಿಶ್ರಲೋಹ ಎಂದರೇನು? ಮೂರು ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಕೊಡಿ.
10. ಸೋಡಿಯಂ ಮತ್ತು ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಂಗಳನ್ನು ಸೀಮೆಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಏಕೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ?

MG SCHOOL SCIENCE

ವಿಜ್ಞಾನ ಕಲಿಯೋಣ – ಜ್ಞಾನ ಬೆಳೆಸೋಣ

10ನೇ ತರಗತಿ ವಿಜ್ಞಾನ | ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮ

ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಅಧ್ಯಯನ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು